Mbulavulo hi Presidente Cyril Ramaphosa mayelana na ku Rhurha loku nga riki enawini na ku kombisa ku vilela loku lwisanaka na vanhu va matiko mambe, 07 Khotavuxika 2026
MaAfrika-Dzonga varikwerhu,
Ndzi tsakela ku vulavula na n’wina madyambu lawa hi mayelana na mhaka leyi vilerisaka vanhu vo tala va Afrika-Dzonga.
Eka tin’hweti ta sweswinyana, vanhu va Afrika-Dzonga kusuka eka swiyimo hinkwaswo swa vutomi va boxile swivilelo mayelana na ku rhurha na vuhlapfa lebyi nga riki enawini.
Swivilelo leswi swi kombisiwa emigangeni ya hina, etindhawini ta hina to tirhela eka tona, eswikolweni swa hina, etitliliniki ta hina na le ka tipulatifomo hinkwato ta swiyenge swa mabulu.
Vanhu va Afrika-Dzonga vo tala va vutisa swivutiso swo tika kambe leswi nga enawini.
Va vutisa loko mindzilakano ya hina yi sirhelelekile.
Va vilela hi mitirho.
MaAfrika-Dzonga va boxa timhaka leti hikuva va vilerisiwa hi ntshikelelo eka vukorhokeri bya mfumo.
Va vilerisiwa hi vuhlayiseki, vusirheleri na ku fuma ka nawu.
Swivilelo leswi i swa xiviri. Swi fanele ku twiwa. Swi fanele ku lulamisiwa.
MaAfrika-Dzonga va vutisa loko mfumo wu teka magoza lama lavekaka ku lulamisa mitlhontlho leyi.
Vusiku bya namuntlha, ndzi lava ku lulamisa swivilelo leswi.
Ndzi lava ku hlamusela leswi mfumo wu swi endlaka ku swi lulamisa.
Naswona ndzi lava ku boxa misinya ya milawu leyi faneleke ku hi letela loko hi langutana na ntlhontlho lowu swin’we.
Hi fanele ku tshembeka eka swiyimo leswi swivilelo leswi swi humaka eka swona
Afrika-Dzonga yi langutane na swiyimo swa le henhla leswi phikelelaka swa ku pfumaleka ka mitirho, ngopfungopfu eka vantshwa
Mindyangu yo tala ngopfu ya tikeriwa hi ku tihanyisa.
Miganga yo tala swinene yi langutana na vusweti na ku pfumaleka ka mfikelelo lowu ringaneleke eka swivandlanene.
Eka swiyimo swo tano, ku vilela ku nga kongomisiwa hi ku olova eka lava tekiwaka tanihi lava ku phikizaniwaka na vona eka mitirho ni switirhisiwa.
Hambiswiritano hi fanele ku lemuka leswaku vuhlapfa lebyi nga riki enawini a hi byona xivangelo xa mitlhontlho ya hina hinkwayo ya ikhonomi.
Nhlamulo yi fanele ku va ku kula ka ikhonomi hi xihatla, vuvekisi lebyikulu, ku ndlandlamuxiwa ka tiindasitiri, nhluvukiso wa switirhisiwa na ku tumbuluxiwa ka timiliyoni ta mitirho leyintshwa.
Ha swi tiva leswaku ku rhurha i mhaka ya misava hinkwayo. Swi khumba matiko hinkwawo.
Tiko ra hina – ku fana na man’wana yo tala eka matimu hinkwawo – ri ve kona hikwalaho ka ku rhurha.
I xivangelo xa ku hambana ka hina naswona xi hoxa xandla eka ku hanya ka hina.
Tanihi xidemokirasi, hi amukerile vaendzi etikweni ra hina.
Hi ku fambisana na swiboha swa hina swa matiko ya misava na mipimanyeto ya vumbiwa ra hina, hi amukela vanhu lava humaka ematikweni man’wana lava lavaka nsirhelelo eka tinyimpi, timholovo, xihlawuhlawu na madzolonga
Ku fana na matiko man’wana na man’wana emisaveni, hi na milawu leyi hlawulaka leswaku i mani loyi a faneleke ku ta etikweni ra hina, leswi va faneleke ku endla swona laha na leswaku va nga tshama nkarhi wo tanihikwihi.
Nsinya wa nkoka, lowu hinkwerhu hi pfumelelanaka eka wona, hileswaku munhu un’wana na un’wana endzeni ka mindzilakano ya Afrika-Dzonga u fanele ku va laha hi nawu.
Munhu un’wana na un’wana loyi a tirhaka etikweni ra hina u fanele ku pfumeleriwa hi nawu ku tirha.
Munhu un’wana na un’wana loyi a fambisaka bindzu laha u fanele ku pfumeleriwa hi nawu ku fambisa bindzu.
Ntlhontlho lowu hi nga na wona hileswaku vanhu van’wana va rhurhele etikweni ra hina swi nga ri enawini naswona va laha swi nga ri enawini.
Afrika-Dzonga ri na mfanelo yo tirhisa tipholisi na magoza lama sivelaka ku rhurha loku nga riki enawini.
Afrika-Dzonga yi tiyimiserile ku sirhelela, ku seketela na ku yisa emahlweni timfanelo ta ximunhu ta vanhu hinkwavo lava nga etikweni ra hina, hambi va ri vaakatiko kumbe vaakatiko va matiko mambe.
Hi tiyimiserile ku xixima swiboha swa hina swa matiko ya misava.
Vutihlamuleri byo sindzisa milawu ya vuhlapfa byi le ka mfumo naswona mfumo ntsena
Ku vile na ku tsana eka ndlela leyi ku rhurha ku lawuriweke ha yona.
Ku vile na ku tsana eka ku sindzisiwa loku tiyeke na loku kongomisiweke.
Ku vile ni swiendlakalo swa vukungundzwana.
Ku vile na mavangwa eka tisisiteme ta hina lama nga tekela ehansi ku tshemba ka vaaki.
MaAfrika-Dzonga va na mfanelo yo langutela swo antswa.
Hi amukela vutihlamuleri byebyo naswona hi teka magoza yo tika ku lulamisa swihoxo leswi.
MaAfrika-Dzonga va na mfanelo yo langutela mfumo lowu tirhaka kahle, wa phurofexinali na ku kota ku sindzisa milawu ya wona.
Mfumo hi ku landza sweswo wu ta teka magoza yo lulamisa leswi languteriweke hi vanhu va hina ekutirhaneni na ntlhontlho wa ku tluriwa ka milawu ya hina ya vuhlapfa.
Ndzi fanele ku swi veka erivaleni leswaku i vatirhelamfumo lava pfumeleriweke ntsena lava nga tekaka goza ro lwisana na ku tluriwa ka nawu, ku katsa na ku tluriwa ka milawu ya hina ya vuhlapfa.
Ku hava munhu un’wana loyi a pfumeleriwaka, xikombiso, ku hlangana ni munhu exitarateni kutani u lava vumbhoni bya rixaka.
Ha swi tiva leswaku vanhu va Afrika-Dzonga a va vengi vahlapfa tanihileswi ku nga riki na ndhawu ya ku vengiwa ka vahlapfa, xihlawuhlawu, xihlawuhlawu xa rimbewu, ku vengiwa ka vanhu va Afrika kumbe muxaka wun’wana wa ku nga tiyiselani eAfrika-Dzonga.
Tanihi miganga na tanihi vaaki, a hi fanelanga ku ringeka ku joyina lava lavaka leswaku hi hundzukela vanhu lava nga velekiwangiki eAfrika-Dzonga na lava nga exikarhi ka hina
Hi nge swi endli naswona hi nge pfumelelani na leswaku mitlawa yi tirhisa swivilelo swa vanhu va Afrika-Dzonga leswi nga enawini ku onha tiko ra hina hi ku hlohlotela ku pfumaleka ka nawu na madzolonga
Hi ta teka goza ro lwisana na mavuthu lama tirhisaka swivilelo swa vanhu va ka hina mayelana na vuhlapfa lebyi nga riki enawini ku yisa emahlweni tiajenda ta vona ta tipolitiki, ta munhu hi xiyexe kumbe ta vugevenga.
A hi nge kanganyisiwi kumbe ku kuceteriwa hi matshalatshala ya swiyenge swa mabulu leswi hangalasaka mahungu yo hoxeka, mahungu ya mavunwa na mavunwa mayelana na vaaki va matiko mambe
Hi fanele ku vilerisiwa hi leswaku matitwelo yo lwisana na vahlapfa mikarhi yin’wana ya fambisana na ku rhuketela ka tinxaka na tinxaka, ku rhuketela kumbe ku hlasela loku kongomisiweke eka vanhu va Afrika-Dzonga van’wana.
Hi langutele leswaku vaaki va matiko mambe va xixima milawu ya hina. Hikwalahona hina hi fanele hi va xixima.
Kwalomu ka vanhu hinkwavo va Afrika-Dzonga va swi lemuka leswaku vuhlapfa lebyi nga riki enawini i tlhontlho lowukulu
Ku rhurha loku nga riki enawini, loko ku nga lawuriwi, ku tisa khombo eka vuhlayiseki bya Afrika-Dzonga, ku tshamiseka na ku humelela ka ikhonomi.
Ha swi tiva leswaku ku rhurha loku nga riki enawini ku khumba mphakelo wa vukorhokeri naswona ku veka mindzhwalo yo engetela ntshikelelo eka vukorhokeri bya nkoka byo fana na nhlayiso wa rihanyo na dyondzo.
Tindlela ta ku rhurha loku nga riki enawini ti ya ti famba swin’we ni vugevenga lebyi kunguhatiweke.
Tisindhikheti ta vugevenga leti khumbekaka eka ku xavisiwa ka vanhu, ku tekela vanhu mali, ku cela migodi leyi nga riki enawini, swidzidziharisi na ku basisiwa ka mali ya vugevenga ti tala ku tirhisa ku rhurha loku nga riki na maphepha ku thola na ku tumbeta nhundzu.
Ha swi tiva leswaku vuhlapfa lebyi nga riki enawini byi onha matshalatshala ya hina yo tumbuluxela vanhu va ka hina mitirho ya kahle.
Ku na mabindzu etikweni ra hina lama tholaka vahlapfa lava nga riki na maphepha hikuva xiyimo xa vona xa nawu xi vula leswaku a va nge swi koti ku yimela timfanelo ta vona.
Vathori van’wana va thola vanhu lava nga riki na maphepha ya vuhlapfa hikuva va va hakela miholo leyi nga ehansi swinene ka muholo wa le hansi naswona va va endla leswaku va tirha tiawara to leha handle ko hakeriwa mali leyi faneleke.
Hi kume tindhawu to hlaya ta mitirho laha vahlapfa lava nga riki na maphepha va endliwaka leswaku va tirha ehansi ka swiyimo swo biha swinene.
Vathori lava va tholaka vatirhi lava nga riki na maphepha ya vutshamo hi vomu ni ku tirhisa ku nga sirhelelekanga ka vona va tlula nawu.
Va tekela ehansi swipimelo swa vatirhi. Va tekela ehansi mphikizano lowu lulameke.
Naswona va tekela ehansi mikateko ya vanhu va Afrika-Dzonga.
Mahanyelo yo tano ma ta tisa swigwevo leswi tiyeke swinene ni ku sindzisiwa loku tiyeke swinene.
Miganga yo tala yi kombisile ku hlundzuka hi nhlayo ya vaaki va matiko mambe lava fambisaka mavhengele ya swiphaza, switolo swa mabindzu na tindhawu tin’wana leti nga riki ta ximfumo.
Va vula leswaku mabindzu ya matiko mambe ya sindzisa MaAfrika-Dzonga ku huma leswaku va nga tirhi eka timakete leti emigangeni ya vona.
Swivilelo leswi a swi fanelanga swi tshikiwa.
Vanhu va Afrika-Dzonga vo tala va titwa va nga katsiwi eka swivandlanene endzeni ka miganga ya vona
Mfumo wu na vutihlamuleri byo seketela mabindzu ya laha kaya, ku tlakusa mphikizano lowu lulameke na ku tumbuluxa swiyimo leswi eka swona MaAfrika-Dzonga va nga nghenelelaka hi ndlela leyi twalaka eka ikhonomi.
Tanihi tiko, tanihi miganga na tanihi tikonkulu, hi fanele ku tirha swin’we – hi ku landza Vumbiwa ra hina, milawu ya hina na swiboho swa hina swa matiko ya misava – ku lwisana na vuhlapfa lebyi nga riki enawini.
Hi fanele ku endla tano handle ko tirhisa madzolonga, ku chavisiwa, ku xanisiwa kumbe ku vengiwa ka vahlapfa.
Endzhaku ka switiviso leswi endliweke eka Mbulavulo hi Xiyimo xa Rixaka hi Nyenyanyana, mfumo wu le ku tekeni ka magoza man’wana lama tiyeke ku lwisana na vuhlapfa lebyi nga riki enawini.
Vhiki leri nga hundza, Khabinete yi amukerile Maendlelo yo Angarhela ya Vulawuri bya Vuhlapfa.
Endlelo leri ri seketeriwile hi Huvo yo Hlanganisa ya Vapresidente, leyi katsaka Tiphirimiya na tiMEC, vayimeri va mfumo wa miganga na vayimeri va Yindlu ya Rixaka ya Varhangeri va Ndhavuko na Khoi-San.
Madyambu lawa, ndzi tsakela ku avelana na n’wina magoza ya nkoka lawa hi ma tekaka.
Tanihi Mfumo xikongomelo xa hina xi le rivaleni.
Hi lava Afrika-Dzonga laha munhu un’wana na un’wana loyi a nghenaka etikweni a endlaka tano hi nawu.
Afrika-Dzonga laha milawu ya vuhlapfa yi xiximiwaka no sindzisiwa.
Afrika-Dzonga laha mabindzu ya phikizanaka hi ku lulama.
Afrika-Dzonga laha miganga yi titwaka yi hlayisekile no sirheleleka.
Na Afrika-Dzonga leyi tshamaka yi tshembekile eka nkoka wa yona wa vumbiwa na ku tinyiketela ka yona eka xindzhuti xa vumunhu.
Hi kunguhata ku fikelela xikongomelo lexi hi ku tirhisa magoza lama landzelaka, exikarhi ka man’wana:
Xo sungula, hi kona naswona hi ta ya emahlweni hi lwisana na ku tluriwa ka milawu ya hina ya vuhlapfa, ya vatirhi na yin’wana
Xa vumbirhi, hi ta ya emahlweni hi sivela vanhu ku nghena etikweni hi ndlela yo ka yi nga ri enawini naswona swi nga ri enawini.
Xa vunharhu, hi le ku heriseni naswona hi ta ya emahlweni hi herisa vukungundzwana eka sisiteme ya hina ya vuhlapfa.
Xa vumune, hi ta tiyisisa milawu na tipholisi ta hina ta vuhlapfa.
Xo hetelela, hi ta ya emahlweni hi tihlanganisa na matiko man’wana, ku katsa na matiko ya hina ya vamakwerhu eka tikonkulu ra Afrika, ku vumba nhlamulo yo anama eka mitlhontlho ya vuhlapfa eka xifundzankulu xa hina na tikonkulu hinkwaro
Xiphemu xo sungula xa nhlamulo ya hina i ku lwisana loku hlanganeke na ku tlula milawu leyi nga kona ya vuhlapfa, vatirhi na yin’wana.
Ndzawulo ya Timhaka ta Xikaya, Valawuri va Vulawuri bya Mindzilekano, Vukorhokeri bya Maphorisa ya Afrika-Dzonga na tiejensi tin’wana to sindzisa ku landzeleriwa ka nawu ti vile naswona ti ta tiyisisa endlelo ro kuma na ku hlongola vaakatiko va matiko mambe lava nga riki na maphepha lava tshamaka eAfrika-Dzonga swi nga ri enawini.
Eka lembe leri nga hundza ntsena, Valawuri va Vulawuri bya Mindzilakano va kotile ku kavanyeta no yimisa vanhu vo tlula 450,000 lava a va ringeta ku nghena eAfrika-Dzonga swi nga ri enawini.
Hi ta simeka tikhoto leti tinyiketeleke ku tirhana na vuhlapfa ku seketela hi ku hatlisa ku hlongoriwa ka vahlapfa lava nga riki na maphepha.
Vukorhokeri bya Maphorisa ya Afrika-Dzonga, Timhaka ta Xikaya na Ndzawulo ya Mitirho na Vatirhi va le ku engeteleni ka vukamberi lebyi kongomisaka eka tikhamphani leti tholaka vaakatiko va matiko mambe lava nga riki na maphepha.
Tanihi xiphemu xo aka vuswikoti byo sindzisa timhaka ta vatirhi hi vuntshwa, Ndzawulo ya Matholelo na Timhaka ta Vatirhi yi sungurile ku thoriwa hi swiyenge ka swivandla swa 10,000 wa vakamberi eka lembeximali leri.
Hi ta engetela swigwevo, ku katsa na ku pfaleriwa ekhotsweni, eka vathori lava tlulaka Nawu wa Vuhlapfa.
A hi nge vi na xiyimo lexi vathori lava, endzhaku ko hehliwa no voniwa nandzu wo tlula milawu ya hina, va hakelaka ndziho ntsena kutani va ya emahlweni va thola vaaki va matiko mambe lava nga riki na maphepha lava va va tirhisaka hi ndlela yo biha.
Ku lulamisa ku tluriwa ka milawu ya vuhlapfa na vatirhi eka sekithara ya swa vutleketli, hi tirhisa pulani leyi nga tumbuluxiwa na indasitiri ya vutleketli na ku rhwala nhundzu na mihlangano ya vatirhi.
Xiphemu xa vumbirhi xa nhlamulo ya hina i ku sirhelela mindzilakano ya hina.
Rixaka rin’wana ni rin’wana leri tifumaka ri ni vutihlamuleri byo tiva leswaku i mani loyi a nghenaka etikweni ra rona, leswaku hikokwalahokayini a nghena ni leswaku u pfumeleriwa ku tshama nkarhi wo tanihikwihi.
Mindzilakano leyi sirhelelekeke a hi xikombiso xa vulala eka matiko man’wana.
I xilaveko xa nkoka xa mfumo lowu tifumaka ni lowu lawuriwaka kahle.
Hi ku ya hi leswi, hi le ku tekeni ka magoza man’wana yo sirhelela mindzilakano ya hina
Hikwalaho hi ta ya emahlweni hi vekisa eka thekinoloji ya manguvalawa, switirhisiwa na vatirhi ku tiyisisa leswaku mindzilakano ya hina yi hlayisekile loko hi ri karhi hi fambisa mabindzu lama nga enawini, tendzo na migingiriko ya ikhonomi.
Hi ta endla ku rhurhisiwa ko va hi swiyenge ka tisenthara to amukela vahlapfa eka tindhawu ta le ndzilakaneni, ku sungula eka senthara ya Tshwane lembe leri.
Matiko man’wana yo tala ma ni tindhawu to amukela vahlapfa ekusuhi ni ndhawu leyi vahlapfa va nghenaka eka yona etikweni va lava ku tumbela kumbe vutumbelo.
Ku rhurhiseriwa ka tisenthara to amukela vahlapfa ekusuhi na mindzilakano ya hina swi kongomisiwile ku tiyisisa leswaku swikombelo swa vutumbelo swi endliwa hi ndlela leyinene, hi ku hlayiseka na hi ku lulama.
Leswi swi ta endla leswaku mfumo wu kota ku kumisisa swilaveko swa nsirhelelo eka ndhawu yo nghena ku tiyisisa leswaku lava va lavaka nsirhelelo hi ntiyiso va kuma mpfuneto hi ku hatlisa hilaha swi nga kotekaka hakona.
Xiphemu xa vunharhu xa nhlamulo ya hina ku ta va ku ya emahlweni hi tiyisisa sisiteme ya hina ya vuhlapfa hi ku herisa vukungundzwana na ku tirhisa thekinoloji ya xiyimo xa le henhla.
Hi yisa emahlweni na ku herisa vukungundzwana na ku pfumaleka ka vukorhokeri eka Ndzawulo ya Timhaka ta Xikaya.
Hi fanele ku lemuka leswaku vuhlapfa lebyi nga riki enawini hakanyingi byi endliwa hi vukungundzwana.
Vatirhelamfumo lava xavisaka maphepha, va olovisa ku nghena swi nga ri enawini kumbe ku tirhisa tihofisi ta mfumo hi ndlela yo biha leswaku va tivuyerisa va xenga ku tshembiwa hi vanhu va Afrika-Dzonga
Hi ta landzelela milandzu leyi hi nga heli matimba.
Lava nga na vutihlamuleri va langutane na ku hlongoriwa, ku hehliwa hi vugevenga na switandzhaku leswi heleleke swa nawu.
Hi le ku simekeni ka Rhijisitara ra Vaaki ra Vunhlori leri nga na datha ya bayometriki ya munhu un’wana na un’wana laha tikweni, ku veka masungulo ya ID ya Dijitali.
Hi nkarhi lowu fanaka, hi ta yimisa hakatsongotsongo tibuku ta ID ta rihlaza, leti endleke leswaku ku va na ku yiviwa ka vutitivisi hi vahlapfa lava nga riki na maphepha na tisindhikheti ta vugevenga.
Ndzawulo ya Timhaka ta Xikaya yi ta veka siku leri endzhaku ka rona tibuku ta ID ta rihlaza ti nga ta ka ti nga ha amukeriwi.
Hi ta herisa ku tirhisiwa loko biha ka Nomboro ya Ntsariso wa Mafambiselo ya swa le Magondzweni, leyi vaaki va matiko mambe va yi lavaka ku tsarisa kumbe ku xava mimovha, kambe leyi tirhisiwaka tanihi muxaka wa vutitivisi.
Ndzawulo ya Vutleketli yi ta humesa milawu leyintshwa ku fambisana na milawu ya vutitivisi bya tiko ra hina eka tin’hweti ta 3 leti taka.
Xiphemu xa vumune xa nhlamulo ya hina i ku pfala mavangwa eka milawu na tipholisi ta hina.
Milawu leyi lawulaka vuhlapfa eAfrika-Dzonga yi hambanile naswona yi tala ku kanetana. Yi pfumelela mavangwa ya swa nawu lama tirhisiwaka hi vahlapfa lava nga riki na maphepha.
Hi le ku lulamiseni ka mavangwa lawa.
Mfumo wu hetisisile Pholisi ya Rixaka ya ku Rhurha ka Vatirhi, leyi ringanyetaka swipimelo swa le henhla swa ku thoriwa ka vaaki va matiko mambe lava nga na maphepha, na ku tirhana na ku tengisiwa ka vathori lava tholaka vatirhi lava nga riki na maphepha
Nawumbisi wo cinca Vukorhokeri bya Mitirho wu amukeriwile hi Khabinete leswaku wu nghenisiwa ePalamende. Leswi swi nyika Holobye matimba yo veka swipimelo mayelana na ku thoriwa ka vaaki va matiko mambe eka sekithara yihi kumbe yihi ya ikhonomi kumbe xiyenge xa ntirho.
Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Mabindzu Lamatsongo, hi ku tirhisana na Nhlangano wa Mfumo wa Miganga wa Afrika-Dzonga, yi ta hetisisa endlelo ro tiyisisa leswaku mabindzu lamatsongo na lama nga riki ya ximfumo ya tsarisiwile hi ndlela leyi faneleke. Yi ta tlhela yi nyika nseketelo eka mabindzu lama nga riki ya ximfumo ya Afrika-Dzonga hi ku tirhisa Nkwama wa Switolo swa Swiphaza.
Xiphemu xo hetelela xa nhlamulo ya hina i ku tirhisana na matiko man’wana eka xifundza xa hina na le ka tikonkulu hinkwaro ku lulamisa tlhontlho wo anama wa ku rhurha.
Hi fanele ku lulamisa swilo leswi fambisaka ku rhurha eka tikonkulu ra hina na kun’wana.
Afrika-Dzonga a ri nge swi koti ku lulamisa mitlhontlho ya ku rhurha ri ri roxe
Ku rhurha i xiendlakalo xa tikonkulu ni xa misava hinkwayo.
Vumundzuku bya Afrika-Dzonga a byi hambanisiwi na vumundzuku bya tikonkulu ra Afrika
Mitshikelelo yo rhurha a yi nge lulamisiwi hi ku tirhisa magoza yo sindzisa ntsena.
Swi lava ku rhula laha ku nga na timholovo, ku kula ka ikhonomi laha ku nga na ku yima ndhawu yin’we na nkateko laha ku nga na vusweti.
Tanihi Afrika-Dzonga, hi ta ya emahlweni hi tirhisana na matiko ya hina ya vamakwerhu ku aka Afrika laha vanhu va fambaka hi ku tihlawulela ku nga ri hi ku heleriwa hi ntshembo.
Hi ku tirhisa SADC, Nhlangano wa Afrika na le ka vuxaka bya hina bya matiko mambirhi na matiko man’wana, hi ta lava ku kuma switshunxo leswi nga heriki eka mitlhontlho leyi
Tanihi xiphemu xa matshalatshala lawa, ndzi ta va ndzi rhumela varhumiwa eka matiko yo hlaya ya vamakwerhu va Afrika ku boxa magoza lawa hi ma tivisaka madyambu lawa.
Khabinete yi ta tshama yi khomiwile hi mhaka leyi naswona yi ta tshamela ku langutisisa ku humelela ekutirhiseni ka magoza lawa
Komiti ya le Xikarhi ya Vaholobye eka Vuhlapfa yi ta hlanganisa nhlamulo ya mfumo eka tindzawulo hinkwato na swiyenge swa mfumo.
NATJOINTS na swivumbeko swa NATJOINTS swa Swifundzankulu swi kongomisiwile ku tiyisa nhlanganiso exikarhi ka tiejensi ta ku sindzisiwa ka nawu, vunhlorhi na vusirheleri ku tiyisisa ku tirhisiwa loku humelelaka.
Loko hi ri karhi hi tirha ku lulamisa xiphiqo xa vuhlapfa lebyi nga riki enawini, hi tiyimisele leswaku a hi nge pfumeleli munhu ku tirhisa xiphiqo lexi ku onha tiko ra hina
Tiejensi ta hina to sindzisa nawu na vukorhokeri bya vuhlayiseki – hi ku tirhisana na swiyenge swin’wana swa mfumo na vatekaxiave va nkoka – va lulamerile ku teka goza ro sirhelela vuhlayiseki bya vaaki, ku hlayisa nawu na ntshamiseko, na ku hlayisa switirhisiwa swa nkoka.
Ku cinca loku hi ku ngheniseke sweswinyana eka milawu na swiletelo swa hina swa vuhlapfa swi ta hi pfumelela ku koka rinoko ra vaendzi, titalenta ta misava hinkwayo leti nga na vuswikoti bya le henhla na vuvekisi hi ku tirhisa tindlela leti nga enawini.
Hi fanele ku tlhela hi tsundzuka leswaku vanhu va ka hina vo tala va famba va ya ematikweni man’wana ku ya dyondza, ku ya tirha na ku kuma ntokoto.
Vo tala va vuya ekaya va ri ni vutshila ni vuswikoti bya risima, va ri ni langutelo ro anama ra misava, naswona va ri eka xiyimo xo antswa xo antswisa vutomi bya vona ni bya mindyangu ya vona.
Ku rhurha i ndlela ya misava naswona hi fanele ku tiyimisela ku yi amukela.
Afrika-Dzonga i tiko ro antswa eka ku rhurha. Naswona hi nga va lava antswaka swinene.
Kambe sweswo swi vula leswaku milawu ya hina yi fanele ku tiyisiwa ni ku sindzisiwa hi ndlela leyi humelelaka swinene.
Swi vula leswaku hi fanele ku herisa vuhlapfa lebyi nga riki enawini na ku tirhana na mitlhontlho ya ntshamisano, ikhonomi na vuhlayiseki leyi yi hoxaka xandla eka byona.
A hi fanelanga hi pfumelela ku hundzukela vaaki va matiko mambe kumbe ku hundzukelana.
Hinkwerhu hi fanele ku xixima Vumbiwa, hi seketela timfanelo ta nkoka ta ximunhu ta vanhu hinkwavo na ku seketela nawu wa tiko hi mikahi hinkwayo.
Hi ala mianakanyo ya leswaku hi fanele ku pfumelela ku rhurha loku nga riki enawini.
Hi nga sirhelela mindzilakano ya hina hi ri karhi hi sirhelela xindzhuti xa vanhu.
Hi nga sindzisa milawu ya hina hi ri karhi hi seketela Vumbiwa ra hina.
Hi nga sirhelela miganga ya hina hi ri karhi hi hlayisa nkoka wa Ubuntu lowu hi hlamuselaka tanihi vanhu.
Ku fana ni mitlhontlho yo tala leyi hi nga tshama hi langutana na yona, hi nga hlula xiphiqo xo rhurhela ematikweni mambe swi nga ri enawini.
Afrika-Dzonga ri hlule mitlhontlho leyikulu swinene ku tlula leyi.
Hi hlule ku avana. Hi hlule timholovo. Hi hlule ku pfumaleka ka vululami.
Hi ta hlula na le ka ntlhontlho lowu.
A hi endleni sweswo ku nga ri hi ku chava, ku hlundzuka, rivengo kumbe madzolonga, kambe hi vun’we, ku tiyimisela na ku xixima ku fuma ka nawu
A hi akeni Afrika-Dzonga leyi sirhelelekeke, leyi nga enawini, leyi nga na ntwelavusiwana na ku humelela.
Afrika-Dzonga laha hi ndlandlamuxaka nkateko, hi sirhelela xindzhuti xa vanhu na ku hetisisa xitshembiso xa xidemokirasi eka hinkwavo.
Ndza nkhensa.
