Mulaedza nga Phresidennde Vho Cyril Ramaphosa wa nga ha Vhufhalali vhu siho Mulayoni khathihi na migwalabo ya u lwa na vhabvannḓa
Vhahashu,
Ndi tama u amba navho madekwana ano nga ha fhungo ḽine ḽa kwama vhunzhi ha vhadzulapo vha Afrika Tshipembe.
Kha tshifhinga tsha miṅwedzi ya zwenezwino, vhadzulapo vha ḽa Afrika Tshipembe u bva kha masia o fhambanaho a vhutshilo vho bvisela khagala mbilaelo dzavho nga ha mupfuluwo na zwa vhufhalali vhu siho mulayoni.
Mbilahelo idzi dzi khou bviselwa khagala kha zwitshavha zwashu, mishumoni yashu, zwikoloni, dzikiḽiniki na kha puḽatifomo dzoṱhe dza nyanḓadzamafhungo dza zwa matshilisano.
Vhunzhi ha vhadzulapo vha ḽa Afrika Tshipembe vha khou vhudzisa mbudziso dzi pfalaho naho dzi tshi konḓa.
Vha khou vhudzisa arali mikaṋo yashu yo tsireledzea.
Vha khou vhilahedzwa nga ha mishumo.
Vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha khou amba nga ha mafhungo aya nga mulandu wa uri vha khou vhilahedzwa nga mutsiko une wa vha hone kha tshumelo dza muvhuso.
Vha khou vhilahedzwa nga ha tsireledzo, vhutsireledzi na u tevhedzwa ha mulayo.
Hedzi ndi mbilaelo dzine dza pfala. Vha tea u thetsheleswa. Dzi tea u tandululwa.
Vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha khou vhudzisa uri arali muvhuso u khou dzhia vhukando ho teaho ha u tandulula khaedu idzi.
Madekwana a ṋamusi, ndi ṱoḓa u amba nga ha mbilaelo dzenedzi.
Ndi khou ṱoḓa u ṱalutshedza zwine muvhuso wa khou ita u itela u tandulula thaidzo idzi.
Nahone ndi ṱoḓa u bvisela khagala maitele ane a tea u a tevhedza musi ri tshi khou lingedza u tandulula khaedu iyi roṱhe.
Ri tea u fulufhedzea musi ri tshi amba nga he mbilaelo idzi dza thoma hone.
Shango ḽa Afrika Tshipembe ḽo livhana na tshikalo tshine tsha dzulela u vha nṱha vhukuma tsha u shayea ha mishumo, nga maanḓa kha vhaswa.
Vhunzhi ha miṱa i khou kundelwa u swikela ṱhoḓea dzayo.
Vhunzhi ha vhadzulapo vha khou ḓiwana vho no vha kha vhushai khathihi na tswikelo ya zwikhala i songo eḓanaho.
Musi vhathu vha kha nyimele dzo raloho, zwo leluwa u livhisa thaidzo dzavho dza u hanganea kha avho vhane vha dzhiiwa sa vhaṱaṱisani kha zwa mishumo na zwishumiswa.
Naho zwo ralo, ri tea u dzhiela nṱha zwauri vhufhalali vhu siho mulayoni a si tshone tshivhangi tsha khaedu dzashu dzoṱhe dza zwa ikonomi.
Phindulo i tea u vha nyaluwo ya ikonomi nga u ṱavhanya, vhubindudzi vhuhulwane, nyaluwo ya nḓowetshumo, mveledziso ya themamveledziso khathihi na u sikwa ha mishumo miswa ya dzimiḽioni.
Ri a zwi ḓivha uri mupfuluwo wa vhathu ndi mafhungo ane a khou bvelela kha ḽifhasi ḽoṱhe. Zwi kwama mashango oṱhe.
Shango ḽashu, u tou fana na maṅwe manzhi kha ḓivhazwakale, ḽo vha hone nga mulandu wa mupfuluwo.
Ndi tshone tshiitisi tsha u fhambana hashu nga mvelele nahone tshi shela mulenzhe muhulwane kha mafulufulu ane ra vha nao.
Sa shango ḽa demokirasi, ro ṱanganedza vhaeni fhano shangoni ḽashu.
Zwi tshi elana na vhuḓifhinduleli hashu ha dzitshaka khathihi na milayo ya ndayotewa yashu, ri ṱanganedza vhathu vha bvaho kha maṅwe mashango vhane vha ṱoḓa tsireledzo kha dzinndwa, khuḓano, khethululo na dzikhakhathi.
U tou fana na shango ḽiṅwe na ḽiṅwe ḽifhasini, ri na milayo ine ya amba nga ha uri ndi vhonnyi vhane vha tea u ḓa fhano shangoni ḽashu, ndi zwifhio zwine vha tea u zwi ita fhano khathihi na uri vha nga dzula tshifhinga tshingafhani.
Maitele a mutheo, ane roṱhe ra tendelana khao, ndi a uri muthu muṅwe na muṅwe ane a vha nga ngomu ha mikaṋo ya Afrika Tshipembe u tea u vha fhano nga nḓila ine zwa vha mulayoni.
Muthu muṅwe na muṅwe ane a shuma fhano shangoni ḽashu u tea u vha o tendelwa u shuma fhano u ya nga mulayo.
Muthu muṅwe na muṅwe ane a khou ita zwa bindu fhano u tea u vha o tendelwa nga mulayo u tshimbidza bindu ḽeneḽo.
Khaedu ine ra vha nayo ndi ya uri vhaṅwe vhathu vho pfulutshela fhano shangoni ḽashu nga nḓila i songo teaho nahone vha fhano zwi siho mulayoni.
Afrika Tshipembe ḽi na ndugelo ya u vhona uri hu khou vha u tevhedzwa ha mbekanyamaitele khathihi na maga ane a thivhela zwa u pfulutshela fhano shangoni nga nḓila i songo teaho.
Afrika Tshipembe ḽo ḓiimisela u tsireledza, u tikedza na u bveledza pfanelo dza vhuthu dza vhathu vhoṱhe vhane vha vha hone fhano shangoni ḽashu, vha nga vha vhe vhadzulapo vha ḽino kana vha mashango a nnḓa.
Ro ḓiimisela u tevhedza vhuḓifhinduleli hashu ha dzitshaka.
Vhuḓifhinduleli ha u vhona zwauri hu khou vha na u tevhedzwa ha milayo ya zwa vhufhalali ndi ha muvhuso, nahone ndi ha muvhuso u woṱhe fhedzi.
Ho vha na vhuṱudzeṱudze kha nḓila ye zwa mupfuluwo zwa langwa ngayo.
Ho vha na vhuṱudzeṱudze kha u kombetshedza zwa u tevhedzwa ha milayo nga nḓila yo khwaṱhaho nahone yo i vhonalaho.
Ho vha na zwiwo zwa zwiito zwa vhuaḓa.
Ho vha na vhuṱudzeṱudze kha sisṱeme dzashu zwe zwa ita uri hu vhe na u fhungudzea ha fulufhelo ḽa vhadzulapo.
Vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha na pfanelo dza u lavhelela zwa khwine.
Ri khou ṱanganedza vhuḓifhinduleli honoho nahone ri khou dzhia vhukando ho khwaṱhaho ha u lulamisa vhuṱudzeṱudze uvhu.
Vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha na pfanelo dza u lavhelela muvhuso une wa shuma zwavhuḓi, wa phurofeshinaḽa nahone une wa kona u ita uri hu vhe na u tevhedzwa ha milayo yawo.
Ngauralo, muvhuso u ḓo dzhia vhukando ha u lavhelesa kha ndavhelelo idzi dza vhathu vhashu musi u tshi lingedza u tandulula khaedu ya u pfukwa ha milayo yashu ya zwa vhufhalali.
Ndi tea u zwi bvisela khagala uri ndi vhaofisiri vha muvhuso vho tendelwaho fhedzi vhane vha nga dzhia vhukando ha u lwa na zwiito zwa u pfukwa ha mulayo, hu tshi katelwa na u pfukwa ha milayo yashu ya zwa vhufhalali.
A hu na muthu ufhio na ufhio ane o tendelwa u ita ngauralo, sa tsumbo, u imisa muṅwe muthu tshiṱaraṱani a tshi ṱoḓa vhuṱanzi ha vhudzulapo.
Ri a zwi ḓivha uri vhadzulapo vha Afrika Tshipembe a vha na vengo ḽa vhabvannḓa sa izwi fhano hu si na tshikhala tsha vengo ḽa vhabvannḓa, khethululo nga muvhala, khethululo ya mbeu, vengo ḽa Vharema kana lushaka lufhio na lufhio lwa zwiito zwa u sa konḓelelana fhano Afrika Tshipembe.
Sa vhadzulapo na zwitshavha, a ro ngo tea u lingea ra fhedza nga u ṱanganelana na avho vhane vha ṱoḓa uri ri shandukele vhathu vhane a vho ngo bebelwa fhano kha ḽa Afrika Tshipembe na vhane vha vha vhukati hashu.
Ri songo tendela zwigwada zwa vhathu zwi tshi shumisa mbilaelo dza vhadzulapo vha Afrika Tshipembe dzi pfalaho vha tshi khakhisa vhudziki ha shango ḽashu nga u ṱuṱuwedza zwiito zwa u sa tevhedza mulayo na dzikhakhathi.
Ri ḓo dzhiela vhukando zwigwada zwine zwa khou shumisa mbilaelo dza vhathu vhashu dza nga ha vhufhalali vhu siho mulayoni vha tshi itela u bveledza adzhenda dzavho dza zwa poḽotiki, na dza muthu ene muṋe nga eṱhe kana dza zwa vhugevhenga.
A ri nga ḓo fhurwa kana u ṱuṱuwedzwa nga mafulo a itwaho kha nyanḓadzamafhungo dza zwa matshilisano ane a phaḓaladza mafhungo a si one, mafhungo ane a si vhe ngoho na mazwifhi nga ha vhadzulapo vha nnḓa.
Ri tea u vhilaedziswa nga fhungo ḽa uri vhuḓipfi ha zwiito zwa u lwa na vhatsinda ndi vhune zwiṅwe zwifhinga ha tshimbila na zwiito zwa u nyefulwa ha tshaka na lushaka lune muthu a bva khalwo, maṱamba kana ṱhaselo dzo livhiswaho kha vhaṅwe vhadzulapo vha Afrika Tshipembe.
Ri lavhelela uri vhadzulapo vha mashango a nnḓa vha ṱhonifhe milayo yashu. Ngauralo, na riṋe ri tea u vha ṱhonifha.
Vhunzhi ha vhadzulapo vha ḽa Afrika Tshipembe vha a zwi ḓivha uri zwa vhufhalali vhu siho mulayoni ndi khaedu khulwane.
Mupfuluwo u siho mulayoni, arali wa sa langwa zwavhuḓi, u nga vha khombo kha tsireledzo ya Afrika Tshipembe, vhudziki na mvelaphanḓa ya zwa ikonomi.
Ri a zwi ḓivha uri zwa u pfuluwa hu siho mulayoni zwi kwama nḓisedzo ya tshumelo khathihi na u ḓisa mutsiko wo engedzeaho kha tshumelo dza ndeme u fana na ndondolo ya mutakalo na pfunzo.
Nḓila dza u pfuluwa zwi siho mulayoni dzi khou ṋaṋa u ṱangana na vhutshinyi ho dzudzanywaho.
Zwigwada zwa vhugevhenga zwine zwa shela mulenzhe kha u rengiswa ha vhathu, u ṱoḓa tshelede nga nḓila i si ya u homboka, migodi i siho mulayoni, zwidzidzivhadzi na u dzumbetshedza masheleni kanzhi zwi shumisa vhafhalali vha si na maṅwalo kha u dzumbetshedza thundu.
Ri a zwi ḓivha uri vhufhalali vhu siho mulayoni vhu nyadza ndingedzo dzashu dza u sika mushumo yavhuḓi ya vhathu vhashu.
Hu na mabindu fhano shangoni ḽashu ane a thola vhafhalali vhane vha si vhe na maṅwalo o teaho ngauri zwiimo zwavho u ya nga mulayo zwi amba uri vha nga si kone u imela pfanelo dzavho.
Vhaṅwe vhatholi vha thola vhafhalali vhane vha si vhe na maṅwalo ngauri vha vha badela miholo i re fhasi ha muholo wa fhasisa nahone vha ita uri vha shume awara nnzhi vha sa badelwi.
Ro bvukulula tshivhalo tsha fhethu ha mushumo hune vhafhalali vhane vha si vhe na maṅwalo vha vha shumiswa nga fhasi ha nyimele dzi si dzavhuḓi na luthihi.
Vhatholi vhane vha thola vhashumi vha si na maṅwalo o teaho vha tshi zwi ḓivha uri zwo khakhea khathihi na u vha shumisa nga nḓila i songo teaho nga mulandu wa uri a vho ngo tsireledzea, vha vha vha tshi khou pfuka mulayo.
Vha khou nyadza zwilinganyo zwa mishumo. Vha khou nyadza muṱaṱisano wo teaho.
Nahone vha khou zwikhala zwa vhadzulapo vha Afrika Tshipembe.
Vhuḓifari ho raloho vhu ḓo ita uri hu vhe na ndaṱiso dzo khwaṱhaho vhukuma khathihi na u kombetshedza u tevhedzwa ha mulayo ho khwaṱhaho vhukuma.
Zwitshavha zwinzhi zwo sumbedza u sinyuwa nga mulandu wa tshivhalo tsha vhadzulapo vha nnḓa vhane vha vha na mavhengele a zwiphaza, mavhengele a u rengisa na maṅwe mavhengele a tshayanzudzanyo.
Vha amba uri mabindu a vhadzulapo vha mashango a nnḓa a khou khwaṱhisa vhadzulapo vha Afrika Tshipembe uri vha si shume kha mimaraga iyi zwitshavhani zwavho.
Mbilaelo idzi a dzi tei u thudzelwa kule.
Vhunzhi ha vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha ḓipfa vho khethululwa kha zwikhala zwine zwa vha hone henefho ngomu ha zwitshavha zwavho.
Muvhuso u na vhuḓifhinduleli ha u tikedza mabindu apo, u ṱuṱuwedza muṱaṱisano wo teaho na u bveledza nyimele dzine khadzo vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha nga shela mulenzhe kha ikonomi nga nḓila i pfalaho.
Sa shango, sa zwitshavha na dzhango, ri tea u shumisana ri tshi tevhedza Ndayotewa yashu, milayo na vhuḓifhinduleli hashu ha dzitshaka u itela u lwa na vhufhalali vhu siho mulayoni.
Ri tea u ita ngauralo ri sa shumisi dzikhakhathi, mishushedzo, u tambudza kana u vengo ḽa vhabvannḓa.
Nga murahu ha nḓivhadzo dzo itwaho nga tshifhinga tsha u ṋetshedzwa ha Mulaedza wa nga ha Tshiimo tsha Lushaka nga ṅwedzi wa Luhuhi, muvhuso u khou dzhia vhuṅwe vhukando ho khwaṱhaho ha u lwa na zwiito zwa vhufhalali vhu siho mulayoni.
Vhege yo fhiraho, Khabinethe yo ṱanganedza Maitele o Ṱanganelaho a Ndangulo ya zwa Vhufhalali.
Maitele aya o khwaṱhisedzwa nga Khoro ya zwa Vhukwamani ya Dziphresidennde, ine ya katela Vhalangamavunḓu na dziMEC, vhaimeleli vha muvhuso wapo na vhaimeleli vha Nnḓu ya Lushaka ya Vharangaphanḓa vha Sialala na vha Khoi-San.
Madekwana ano, ndi tama u kovhelana navho nga ha vhukando ha ndeme vhune ra khou vhu dzhia.
Sa Muvhuso, tshipikwa tshashu tshi khagala.
Ri khou ṱoḓa Afrika Tshipembe ḽine khaḽo muthu muṅwe na muṅwe ane a dzhena fhano shangoni a ita ngauralo nga nḓila ya u tevhedza mulayo.
Afrika Tshipembe ḽine khaḽo ha ṱhonifhwa milayo ya zwa vhufhalali nahone ya tevhedzwa.
Afrika Tshipembe ḽine khaḽo mabindu a ṱaṱisana nga nḓila yo teaho.
Afrika Tshipembe ḽine khaḽo vhadzulapo vha pfa vho tsireledzea nahone vha na tsireledzo.
Nahone Afrika Tshipembe ḽine ḽa dzula ḽi tshi ṱhonifha milayo i re hone kha ndayotewa yaḽo khathihi na vhuḓiimiseli haḽo kha zwa tshirunzi tsha vhuthu.
Ri khou lavhelela u swikela ndivho iyi nga u shumisa maga a tevhelaho, vhukati ha maṅwe:
Tsha u thoma, ri khou bvela phanḓa na u thivhela zwa u pfukwa ha milayo yashu ya zwa vhufhalali, ya vhashumi khathihi na miṅwe milayo.
Tsha vhuvhili, ri ḓo bvela phanḓa na u thivhela vhathu vha tshi dzhena fhano shangoni ḽashu nga nḓila i songo teaho nahone i siho mulayoni.
Tsha vhuraru, ri khou bvela phanḓa na u fhelisa zwiito zwa vhuaḓa kha sisṱeme yashu ya zwa vhufhalali khathihi na mbekanyamaitele dza hone.
Tsha vhuṋa, ri ḓo khwaṱhisa milayo na mbekanyamaitele dzashu dza vhudzulapo.
Tsha u fhedzisela, ri ḓo bvela phanḓa na u davhidzana na maṅwe mashango, hu tshi katelwa na mashango ane a wanala kha dzhango ḽa Afrika, ri tshi itela u wana thandululo dzo ṱanḓavhuwaho dza khaedu dza zwa vhufhalali vhu siho mulayoni mona na dzingu ḽashu khathihi na kha dzhango ḽoṱhe.
Tshipiḓa tsha u thoma tsha thandululo yashu ndi u salwa murahu nga nḓila yo fhelelaho ha zwiito zwa u pfukwa ha milayo i re hone zwazwino ya zwa vhufhalali vhu siho mulayoni, milayo ya zwa vhashumi khathihi na miṅwe milayo.
Muhasho wa zwa Muno, Ndangulo ya Mikaṋo, Tshumelo ya Mapholisa ya Afrika Tshipembe na maṅwe mazhendedzi a u tevhedza mulayo vho vha nahone vha ḓo khwaṱhisa maitele a u ṱalusa na u humisela murahu vhadzulapo vha mashango a nnḓa vhane vha si vhe na maṅwalo o teaho vhane vha dzula fhano kha ḽa Afrika Tshipembe zwi siho mulayoni.
Kha ṅwaha wo fhiraho fhedzi, vha Maanḓalanga a Ndangulo ya Mikaṋo vho kona u fara na u thivhela vhathu vha fhiraho 450,000 vhe vha vha vha tshi khou lingedza u dzhena fhano kha ḽa Afrika Tshipembe zwi siho mulayoni.
Ri ḓo vhumba khothe dzo tou itelwaho u shuma na zwa vhufhalali u itela u tikedza zwa u humiselwa murahu ha vhashumi vha si na maṅwalo o teaho nga u ṱavhanya.
Tshumelo ya Mapholisa ya Afrika Tshipembe, Muhasho wa zwa Muno na Muhasho wa Mishumo na Vhashumi vha khou engedza mushumo wa u ṱola khamphani dzine dza khou thola vhadzulapo vha nnḓa vha si na maṅwalo o teaho.
Sa tshipiḓa tsha u fhaṱa hafhu vhukoni ha u tevhedza milayo, Muhasho wa Mishumo na Vhashumi wo thoma mushumo wa u tholwa ha vhaṱoli vha swikaho 10,000 une wa ḓo itwa nga zwipiḓa kha uno ṅwaha wa muvhalelano.
Ri khou ya u engedza masheleni a ndaṱiso, hu tshi katelwa na u valelwa dzhele, kha vhatholi vhane vha pfuka Mulayo wa zwa Vhufhalali.
Ri nga si vhe na nyimele ine vhatholi vhane nga murahu ha u hweswa mulandu na u wanala vhe na mulandu wa u pfuka milayo yashu, vha sokou badela fhedzi masheleni a ndaṱiso vha dovha hafhu vha bvela phanḓa na u thola vhadzulapo vha nnḓa vha si na maṅwalo o teaho vhane vha fhedza nga u vha shumisa nga nḓila mmbi.
U itela u tandulula zwiito zwa u pfukwa ha milayo ya zwa vhufhalali na ya vhashumi kha sekithara ya vhuendi, ri khou thoma u shumisa pulane ye ya bveledzwa na nḓowetshumo ya zwa vhuendedzathundu nga tshumisano na madzangano a zwa vhashumi.
Tshipiḓa tsha vhuvhili tsha nḓila dzashu dza thandululo ndi u tsireledza mikaṋo yashu.
Lushaka luṅwe na luṅwe lune lwa ḓivhusa lu na vhuḓifhinduleli ha u ḓivha uri ndi nnyi we a dzhena ngomu kha vhupo halwo, ndi ngani vha tshi khou dzhena na uri vha tendelwa u dzula lwa tshifhinga tshingafhani.
Mikano yo tsireledzeaho a si tsumbo ya vhuswina kha maṅwe mashango.
Ndi ṱhoḓea ya ndeme ya shango ḽi ḓilangaho ḓiimisaho nahone ḽine ḽa vhuswa nga nḓila yavhuḓi.
Nga zwenezwo, ri khou ḓo dzhia vhuṅwe vhukando ha u tsireledza mikaṋo yashu.
Ngauralo ri ḓo bvela phanḓa na u bindudza kha thekhinoḽodzhi ya musalauno, themamveledziso na vhashumi u itela uri mikaṋo yashu i vhe yo tsireledzeaho ngeno ri tshi khou leludza mbambadzo i re mulayoni, madalo na mishumo ya zwa ikonomi.
Ri ḓo thoma mushumo wa u pfuluswa ha senthara dza u ṱanganedza tshavhi u ya mikaṋo, hu tshi ḓo thomiwa nga senthara ya Tshwane ṋaṅwaha.
Maṅwe mashango manzhi a na senthara dza u ṱanganedza tshavhi tsini na fhethu hune tshavhi dza dzhena hone shangoni ḽeneḽo dzi tshi ṱoḓa vhudzumbamo kana vhushavhelo.
U pfuluswa ha senthara dza u ṱanganedza tshavhi tsini na mikaṋo yashu zwo itelwa u vhona uri khumbelo dza vhushavhelo dzi kone u shumiwa nga nḓila yavhuḓi, yo tsireledzeaho nahone nga yo teaho.
Hezwi zwi ḓo ita uri muvhuso u kone u ṱalusa ṱhoḓea dza tsireledzo mikaṋoni u itela uri u vhona uri avho vhane vha ṱoḓa tsireledzo zwa vhukuma vha wane thuso nga u ṱavhanya.
Tshipiḓa tsha vhuraru tsha thandululo yashu tshi ḓo vha u bvela phanḓa na u khwaṱhisa sisṱeme yashu ya zwa vhufhalali nga u fhelisa zwiito zwa vhuaḓa na u shumisa thekhinoḽodzhi ya maimo ha nṱha.
Ri khou bvela phanḓa na u sala murahu zwiito zwa vhuaḓa khathihi na u sa shuma zwavhuḓi kha Muhasho wa zwa Muno.
Ri tea u dzhiela nṱha uri zwa vhudzulapo vhu siho mulayoni kanzhi zwi konadzea nga mulandu wa zwiito zwa vhuaḓa.
Vhaofisiri vhane vha rengisa maṅwalo, u leludza zwa u dzhena fhano shangoni nga nḓila ine ya si vhe mulayoni kana u shumisa ofisi ya muvhuso nga nḓila yo khakheaho hu tshi itelwa u ḓivhuyedza, vha vha vha tshi khou khakhisa fulufhelo ḽa vhathu vha Afrika Tshipembe.
Ri ḓo sala murahu milandu iyi ri sa neti.
Avho vhane vha vha na vhuḓifhinduleli ha u ita zwenezwo vha khou ḓo pandelwa mushumoni, u sengiswa ha vhugevhenga na masiandaitwa o fhelelaho a zwa mulayo.
Ri khou thoma Redzhisiṱara ya zwa Vhudzulapo ho Ṱalifhaho ine ya vha na data ya bayomeṱiriki ya muthu muṅwe na muṅwe fhano shangoni, ri tshi khou vhea mutheo wa ID ya Didzhithala.
Nga tshenetsho tshifhinga tshithihi, ri ḓo vha ri tshi khou ṱutshela u shumisa ID dza muvhala mudala dzine dza vha dzone dzi itaho uri zwa u tswiwa ha zwidodombedzwa zwa vhuṋe zwi konadzee ha vhuṱanzi nga vhatsinda vha si na maṅwalo na zwigwada zwa vhugevhenga nga zwiṱuku nga zwiṱuku.
Muhasho wa zwa Muno u ḓo vhea ḓuvha ḽine nga murahu haḽo bugu dza ID dza muvhala mudala dza sa tsha ḓo ṱanganedzwa. Ri ḓo fhelisa zwa u shumiswa nga nḓila yo khakheaho ha Nomboro ya u Redzhisiṱara Mimoḓoro, ine vhadzulapo vha mashango a nnḓa vha tea u vha nayo u itela u ṅwalisa kana u renga mimoḓoro, fhedzi ine ya khou shumiswa sa nḓila ya u ṱhaluso.
Muhasho wa zwa Vhuendi u ḓo bvisa milayo miswa ine ya ḓo elana na milayo ya ṱhaluso ya shango ḽashu kha miṅwedzi miraru i ḓaho.
Tshipiḓa tsha vhuṋa tsha maitele ashu a u ḓisa thandululo ndi u vala zwikhala zwine zwa vha hone kha milayo na mbekanyamaitele dzashu.
Milayo ine ya langa zwa vhufhalali fhano kha ḽa Afrika Tshipembe yo tsitsikana nahone kanzhi i a hanedzana. I ita uri hu vhe na vhuṱudzeṱudze ha zwa milayo vhune ha fhedza nga u shumiswa nga nḓila i songo teaho nga vhafhalali vha si na maṅwalo o teaho.
Ri khou tandulula vhuṱudzeṱudze uvhu.
Muvhuso wo khunyeledza Mbekanyamaitele ya Mupfuluwo wa Vhashumi ya Lushaka, ine ya dzinginya tshivhalo tsha nṱha tsha u tholwa ha vhadzulapo vha nnḓa vha re na maṅwalo o teaho, khathihi na u farwa ha vhatholi vhane vha thola vhashumi vha si na maṅwalo o teaho.
Mulayotibe wa Khwiniso ya Tshumelo dza Mishumo wo tendelwa nga Khabinethe uri u ḓivhadzwe Phalamenndeni. Hezwi zwi ṋea Minisṱa maanḓa a u vhea tshivhalo tsha nga ha u tholwa ha vhadzulapo vha mashango a nnḓa kha sekithara iṅwe na iṅwe ya ikonomi kana khethekanyo ya zwa mishumo.
Muhasho wa Mveledziso ya Mabindu Maṱuku, u tshi khou shumisana na Dzangano ḽa Mivhuso Yapo ḽa Afrika Tshipembe, u ḓo khunyeledza maitele a u vhona uri mabindu maṱuku na a tshayanzudzanyo o ṅwaliswa zwavhuḓi. Maitele aya a ḓo dovha hafhu a ṋetshedza thikhedzo kha mabindu a tshayanzudzanyo fhano Afrika Tshipembe nga kha Tshikwama tsha Mavhengele a Zwiphaza.
Tshipiḓa tsha u fhedzisela tsha thandululo dzashu ndi u shumisana na maṅwe mashango kha dzingu ḽashu na u mona na dzhango ḽoṱhe u itela u tandulula khaedu khulwane ya zwa vhufhalali.
Ri tea u tandulula zwithu zwine zwa ṱuṱuwedza zwa u pfulutshela kha maṅwe mashango fhano kha dzhango ḽashu na huṅwe fhethu.
Shango ḽa Afrika Tshipembe ḽi nga si kone u tandulula khaedu dza zwa vhufhalali ḽi ḽoṱhe.
Vhufhalali ndi maitele ane a bvelela kha dzhango na kha ḽifhasi ḽoṱhe.
Vhumatshelo ha shango ḽa Afrika Tshipembe vhu nga si kone u fhambanywa na vhumatshelo ha dzhango ḽa Afrika.
Mitsiko ya u pfuluwa i nga si kone u tandululwa nga maga a u kombetshedza fhedzi.
I ṱoḓa mulalo afho hune ha vha na khuḓano, nyaluwo ya ikonomi afho hune ha vha na u ima fhethu huthihi na zwikhala afho hune ha vha na vhushai.
Sa shango ḽa Afrika Tshipembe, ri ḓo bvela phanḓa na u shumisana na mashango a vhahura kha u fhaṱa Afrika ḽine khaḽo vhathu vha tshimbila nga u tou funa hu si nga mulandu wa u hanganea.
Nga kha SADC, Mbumbano ya Afrika na kha vhushaka hashu ha vhavhili na maṅwe mashango, ri ḓo lingedza u wana thandululo dza tshoṱhe dza khaedu idzi.
Sa tshipiḓa tsha ndingedzo idzi, ndi ḓo rumela vhurumelwa u ya kha vhunzhi ha mashango a vhahura ane a vha fhano kha ḽa Afrika u itela u sumbedzisa maga ane ra khou a ḓivhadza madekwana ano.
Khabinethe i ḓo ḓidzhenisa tshoṱhe kha fhungo iḽi nahone i ḓo dzulela u sengulusa mvelaphanḓa kha zwa u thomiwa ha maga aya.
Komiti ya Vhukati ha Dziminisṱa ya nga ha Vhufhalali i ḓo dzudzanya thandululo dza muvhuso vhukati ha mihasho yoṱhe na masia a muvhuso.
NATJOINTS na zwiimiswa zwa NATJOINTS zwa Vunḓu zwo laedzwa uri zwi khwaṱhise vhukwamani vhukati ha mazhendedzi a zwa u tevhedza mulayo, vhuṱoli na tsireledzo u vhona uri zwi khou thoma u shumiswa nga nḓila yo fhelelaho.
Musi ri tshi khou shuma ro livha kha u lwa na thaidzo ya zwa vhufhalali vhu siho mulayoni, ro ḓiimisela uri a ri nga tendeli muthu naho e ufhio a tshi shumisa thaidzo iyi u khakhisa vhudziki ha shango ḽashu.
Mazhendedzi ashu a zwa u tevhedza mulayo na tshumelo dza tsireledzo, a tshi khou shuma na zwiṅwe zwiimiswa zwa muvhuso na vhashelamulenzhe vha ndeme, o ḓiimisela u dzhia vhukando u itela tsireledzo ya tshitshavha, u ḓisa mulalo na vhudziki na u tsireledza themamveledziso dza ndeme.
Tshanduko dze ra dzi ḓivhadza zwenezwino dza nga ha milayo ya zwa vhufhalali khathihi na miṅwe milayo yashu dzi ḓo ita uri ri kone u kunga vhaendelamashango, vhukoni ha ḽifhasi vhu re na nḓivho ya nṱhesa khathihi na vhubindudzi nga kha nḓila dzi re mulayoni.
Ri tea u dovha hafhu ra humbula uri vhunzhi ha vhathu vhashu vha ya kha maṅwe mashango u guda, u shuma na u wana tshenzhemo.
Vhanzhi vhavho vha vhuya fhano hayani vhe na vhukoni na nḓivho ya ndeme, vhe na kuvhonele kwo ṱanḓavhuwaho kwa ḽifhasi, nahone vhe kha vhuimo ha khwine ha u khwinisa matshilo avho na a miṱa yavho.
Vhufhalali ndi maitele a ḽifhasi nahone ri tea u ḓilugisela u vhu ṱanganedza
Afrika Tshipembe ndi shango ḽa khwine kha zwa vhufhalali. Nahone ri nga vha khwine u fhira zwine ra vha zwone.
Fhedzi zwenezwo zwi amba uri milayo yashu i tea u khwaṱhiswa na u tevhedzwa nga nḓila yo fhelelaho.
Zwi amba uri ri tea u fhelisa zwa vhufhalali vhu siho mulayoni khathihi na u lwa na khaedu dza zwa matshilisano, ikonomi na tsireledzo dzine zwa shela mulenzhe kha zwenezwo.
A ri tei u ḓivhea kha vhuio ha u shandukela vhadzulapo vha mashango a nnḓa kana u shandukelana nga tshashu.
Roṱhe ri tea u ṱhonifha Ndayotewa, u tikedza pfanelo dza vhuthu dza mutheo dza vhathu vhoṱhe na u tikedza mulayo wa shango nga hu sa fheli.
Ri khou hanedza kuhumbulele kwa uri ri tea u konḓelela zwa u dzhena ha vhathu shangoni zwi siho mulayoni.
Ri nga zwi kona u tsireledza mikaṋo yashu ngeno ri tshi khou tsireledza tshirunzi tsha vhathu.
Ri nga zwi kona u kombetshedza u tevhedzwa ha milayo yashu ngeno ri tshi khou tikedza Ndayotewa yashu.
Ri nga tsireledza zwitshavha zwashu ngeno ri tshi khou vhulunga zwilinganyo zwa Ubuntu zwine zwa ri ṱalusa sa vhathu.
U fana na khaedu nnzhi dze ra vhuya ra sedzana nadzo tshifhingani tsha kale, ri nga zwi kona u kunda thaidzo ya vhufhalali vhu siho mulayoni.
Shango ḽa Afrika Tshipembe ḽo kunda kha khaedu khulwane vhukuma dzine dza fhira hedzi dzine ra vha khadzo zwazwino.
Ro kunda khethululo. Ro kunda khuḓano. Ro kunda u shayea ha khaṱulokwayo
Na riṋe ri ḓo kunda kha khaedu heyi.
Kha ri zwi ite ri sa shavhi nyofho, mbiti, vengo kana dzikhakhathi, fhedzi nga vhuthihi, u ḓiimisela na u ṱhonifha mulayo.
Kha ri fhaṱe Afrika Tshipembe ḽo tsireledzeaho, ḽi re na mulayo, ḽi pfelaho vhuṱungu na u bvelela.
Afrika Tshipembe ḽine khaḽo ra kona u engedza tshikhala, u tsireledza tshirunzi tsha vhathu na u swikela fulufhedziso ya demokirasi kha vhathu vhoṱhe.
Ndi a livhuwa.
