A. Merero ye Bohlokwa Seemong sa Bjale
1. Ekonomi
1.1. Phetogo ya Eskom e tšwela pele
1.1.1. Kabinete e amogetše kaonafalo ye e tšwelago pele mo tšhomišong ya ditšhelete le phethagatšo ya mošomo ya Eskom mo dikgweding tše tshela tša mathomo tše di feletšego ka Lewedi 2025. Eskom e bile le poelo ya R24.3 bilione ka morago ga motšhelo, yeo e fetago ya 2024 ka yona nako ye ka 37%.
1.1.2. Ka yona nako yeo, Eskom e kgonne go aba mohlagase wa go se kgaotšwekgaotšwe, fao go bilego le matšatši a mane fela a kgaotšo ya mohlagase. Kabo ya mohlagase wa go se kgaotšwekgaotšwe e bile go 96% ka 2024/25, gomme ya kaonafala go ya go 98% go fihla gabjale.
1.1.3. Mokgwatšhomo wa go tia wa Eskom o bontšha bokgoni bja leano la tsošološo la Eskom leo le thomilwego ka tlase ga lenaneo la diphetošo tša sebopego tša Operation Vulindlela, maemo a bokgoni a sehlopha sa bolaodi sa Eskom le boto ya yona, le boetapele bja go ba le šedi bja Tona ya Mohlagase le Enetši.
1.2. Ekonomi ya Afrika Borwa e sa dutše e le maemong a mabotse ka GDP le kgolo ya mešomo
1.2.1. Kabinete e amogetše maemo a mabotse a ekonomi bjale ka ge go bontšhitšwe ke dipalopalo tša GDP tša Kotara ya Boraro tšeo di lokollotšwego ke Setheo sa Dipalopalo sa Afrika Borwa. GDP e gotše ka 0.5% mo nakong ya Mosegamanye go fihla ka Lewedi 2025, yeo e bontšhago kgolo ya dikotara tše nne ka go latelana, yeo e hlotšwego ke go šoma gabotse ga lekala la meepo, la temo le ditirelo, gammogo le kgathotema go tšwa go lekala la ditšhelete, ditirelo tša mmušo le tsweletšontši.
1.2.2. Kgolo ya GDP ka Kotareng ya Boraro ya 2025 e sepela mmogo le koketšego ya mešomo yeo e hlatlogolego ka mešomo ye 248,000, le phokotšego ya batho ba go se šome ka 360,000 bjale ka ge go tsebišitšwe ka go Sabei ya Kotara ya Bašomi.
1.2.3. Go tlaleletša seo, lesolo la Tirelo ya go Thwala Baswa (YES), leo le kgorelago baswa tsela ya go tsena ekonoming, bjale le fihleletše mešomo ye 200 000. Go fihla lehono, YES e abetše baswa ba Afrika Borwa ba go feta 202 558 maitemogelo a mošomo a boleng ka dikgwedi tše 12 gomme e thekgwa ke badirišani ba dikhamphani tša go feta 1 900.
1.2.4. Go feta moo, IMF e sa tšwa go hlatloša kakanyetšopele ya kgolo ya Afrika Borwa go ya go 1.3% ka 2025 le 1.4% ka 2026, go tšwa go dikakanyetšopele tša peleng tša 1.1% le 1.2% ka go latelana.
2. Dikamano tša Boditšhabatšhaba
2.1. Afrika Borwa e Šomiša Bopresidente bja G20 ka botlalo go lebiša šedi ya baetapele ba lefase go tlhabollo ya Afrika le Borwa bja Lefase
2.1.1. Kabinete mmogo le Mopresidente Cyril Ramaphosa ba lebogile MaAfrika Borwa ka moka ka karolo yeo ba e kgathilego go netefatša katlego ya Bopresidente bja rena bja G20 bjoo bo tlišitšego Samiti ya Baetapele ba G20 yeo e bego e swerwe nakong yeo e sa tšwago go feta.
2.1.2. Ka nako ya Bopresidente bja rena bja G20, Afrika Borwa e ile ya bea Lenaneo la Tlhabollo ya Afrika pele ga baetapele ba G20 gomme ya hlohleletša tumelelano go magato a go ba le mohola go šogana le ditlhohlo tšeo di šitišago tlhabollo ya Afrika Borwa, Afrika le Borwa bja Lefase. Go hwetša tshedimošo ka botlalo ka se, eya weposaeteng ya G20 ya Afrika Borwa go www.g20.org.za
2.1.3. Kabinete e lemogile maemo a bjale a Amerika mabapi le go kgatha tema ga Afrika Borwa kopanong ye e tlago ya SHERPА ya G20 le maikemišetšo ao a bontšhitšwego a go thibela Afrika Borwa, yeo e lego yo mongwe wa bathei ba G20, go kgatha tema dikopanong tša G20 tša 2026.
2.1.4. Le ge ditaba tše di nyamiša, bjalo ka yo mongwe wa bathei, boikgafo bja Afrika Borwa go dikokwane tša G20 le tlhako ya tirišano di dutše di tiile. Samiti ya G20 ya 2025 e bontšhitše maatla a go kgatha tema ga dinaga tše dintši le tirišanommogo, gomme Kabinete e dula e na le tshepo ya gore go kgatha tema ga dinaga tše dintši le tirišanommogo ke tsela yeo e lebišitšego katlegong ya batho ka moka ba lefase.
2.2. Baetapele ba IBSA ba tšwela pele go thekga Lenaneo la tlhabollo ya Borwa bja Lefase
2.2.1. Kabinete e amogetše go swarwa ka katlego ga kopano ya Baetapele ba India-Brazil-Afrika Borwa (IBSA) nakong ya Samiti ya Baetapele ba G20. Mo IBSA, Afrika Borwa e ipileditše gore go mpshafatšwe tšhomišano ya Borwa-Borwa go hlohleletša kgolo ye e akaretšago batho ka moka, go tšwetšapele tlhabollo ye e swarelelago le go potlakiša phetošo ya ditheo tša pušo ya lefase ka bophara.
2.2.2. Dinaga tša IBSA di maemong a mabotse go tšwetšapele ditlapele tša Borwa bja Lefase, go akaretšwa go oketša tšhelete ya go šogana le phetogo ya klaemete, go kaonafatša tšhireletšo ya dijo le maphelo, go thekga thuto ya motheo le go hohleletša dipeeletšo ka phokotšong ya kotsi ya masetlapelo.
2.3. Kopano ya bone ya Khomišene ya Dinaga tše Pedi (BNC) magareng ga Afrika Borwa le Mozambique e lebeletše go potlakiša phethagatšo ya diphetho tša BNC
2.3.1. Mopresidente Cyril Ramaphosa o eteletše pele kemedi ya Afrika Borwa kopanong ya bone ya Khomišene ya Dinaga tše Pedi (BNC) ya Afrika Borwa le Mozambique ka Maputo, Mozambique.
2.3.2. BNC ye ya bone e fihleletše tumelelano ka diphetho tše 99 tšeo di nago le dinako tša phethagatšo dikarolong tša go fapafapana go tloga go tirišano ya ekonomi le tlhabollo, tirišano ya botseta, polokego le tšhireletšo, le tlhabollo ya leago.
2.3.3. Mopresidente Ramaphosa le Mopresidente Chapo ba laetše Ditona tša dinaga ka bobedi go netefatša gore go ba le tšwelopele ye e bonagalago ka phethagatšo ya diphetho tša BNC ya bone. Kgatelopele ka phethagatšo ya diphetho e tla begwa nakong ya kopano ya bohlano ya BNC ka Afrika Borwa.
2.3.4. Dipresidente tše tše pedi di ile gape tša eta pele go tsebagatšwa semmušo ga Mananeokgoparara ao a Kopantšwegso a go Šoga Haetrokhapone a Sasol ka Toropong ya Inhassoro, Profenseng ya Inhambane ka la 3 Manthole 2025.
3. Polokego le Tšhireletšo
3.1. Re fenya ntwa kgahlanong le Bosenyi bjale ka ge dipalopalo di bontšhitše go fokotšega ka magorong a go fapafapana
3.1.1. Kabinete e amogetše pego ya phokotšego ya bosenyi go phatlalala le magoro a mantši a bosenyi go ya ka dipalopalo tša bosenyi tšeo di lokolotšwego tša Tirelo ya Maphodisa a Afrika Borwa (SAPS) mo kotareng ya mathomo le ya bobedi ya ngwaga wa ditšhelete wa 2025.
3.1.2. Dipalopalo tša bosenyi, tšeo di akaretšago nako ya go tloga ka Moranang go fihla ka Lewedi 2025, di bontšha phokotšego ye kgolo ya bosenyi bjo bogolo le bosenyi bja dikgaruru, moo palo ya dipolao e fokotšegilego kudu. Dipolao di fokotšegile ka 6.5% ka kotareng ya mathomo, le ka 11.5% ka kotareng ya bobedi.
3.1.3. Kabinete e retile makala a phethagatšo ya molao ka go tšwela pele go šoma ka maatla go lwantšha bosenyi gomme e ipiletša go setšhaba gore se kopane twantšhong ya bosenyi.
A. Diphetho tša Kabinete
1. Leano la Phethagatšo go hlohleletša Kgolo le Kakaretšo ya Bohle
1.1 Kabinete e dumeletše leano la phethagatšo go hlohleletša kgolo le kakaretšo ya bohle go ya ka ditlapele tša Leano la Tlhabollo la Sehla sa Bošupa sa Mmušo.
1.2 Maikemisetšo a Leano le ke phethagatšo ye e kgokaganego ebile e nago le šedi ya dikimollo tšeo di beilwego pele tša tlhabollo ya ekonomi tšeo di hlamilwego ka fase ga masolo a mantši.
1.3 Dikokwanekgolo tša Leano le ke:
1.3.1 Diphetošo tša ekonomi go lokiša metheo
1.3.2 Diphetošo tša tirelo ya setšhaba go aga mmušo wo o abago ditirelo
1.3.3 Diphetošo tša Pholisi ya Diintasteri go tšwela pele ka dikarolo tše diswa tša kgolo
1.4 Phethagatšo yeo e nepišitšwego le yeo e beilwego pele e tla fa Leano le maatla a swanago le a lenaneo la Diphetošo tša Sebopego ka tlase ga Operation Vulindlela
2. Tharollo ya Leano la Phethagatšo bakeng sa Diminerale tše Bohlokwa (CMS) tša Afrika Borwa
2.1 Kabinete e dumeletše Tharollo ya Lenao la Phethagatšo bakeng sa Diminerale tše Bohlokwa, yeo e hlalošago tsela ya go šomiša ka botlalo lehumo la diminerale leo le tšwago go koketšego ya ka pela ya tlhokego ya diminerale tše bohlokwa ka baka la tirišo ya tšona ye e oketšegilego go theknolotši ya titšithale, sešole, tlhokomelo ya maphelo, didirišwa tša mohlagase tša ka gae, le dikoloi tša mohlagase gareng ga tše dingwe.
2.2 Leano le la phethagatšo le nepišitše dikokwane tše tshela, e lego: (i) go lekola maswika le tše dingwe tša ka tlase ga lefase, (ii) koketšo ya boleng le phetolelasetlwaeding, (iii) diphatišišo, tlhabollo le boithomelo, (iv) tšhireletšo ya mananeokgoparara le enetši, (v) didirišwa tša ditšhelete, le (vi)tshepelelanyo ya melao.
2.3 Phethagatšo ya Leano la Diminerale tše Bohlokwa e tla kgatha tema ye kgolo kudu go kgolo ya ekonomi le tlholo ya mešomo.
3. Sethalwa sa Pholisi ye e Mpshafaditšwego ya Tshedimošo ya mabapi le Tšhireletšo ya Badudi, Bafaladi le Bafaladi bao ba Tšhabilego Dintwa Gabobona (CIPR)
3.1 Kabinete e dumeletše Sethalwa sa Pholisi ya Tshedimošo ya mabapi le Tšhireletšo ya Badudi, Bafaladi le Bafaladi bao ba Tšhabilego Dintwa Gabobona (CIPR) gore setšhaba se rerišane ka yona.
3.2 Mpshafatšo ye e theilwe godimo ga Pholisi ya Tshedimošo ya Mafelelo ka ga CIRP yeo e dumeletšwego ke Kabinete ka 2024, gomme e mpshafatša ditšhišinyo tše dingwe tša pholisi le go oketša ka mešupatsela ye e nago le dintlha ka moka ka ga ditšhišinyo tšeo di lego ka kgatišong ya mathomo.
3.3 Dikaonafatšo tše bohlokwa di akaretša kopanyo ya dikeletšo tša go tšwa go pego ya Operation Vulindlela ka ga diphetošo tša pholisi ya dibisa; le tlhalošo ya tlaleletšo le tshedimošo ya go matlafatša phethagatšo ya dipholisi tša bofaladi le bodudi.
3.4 Pholisi ya Tshedimošo ye e mpshafaditšwego e ikemišeditše go netefatša mokgwa wo o kwagalago, wa sebjalebjale go tšhireletšo ya badudi, bafaladi le bafaladi bao ba tšhabilego dintwa gabobona woo o thekgago tlhabollo ya bosetšhaba, le dinepo tša tšhireletšo ya bosetšhaba go akaretšwa molawana wa Naga ya Mathomo ye e Bolokegilego, wo o hlohleletšago bafaladi bao ba tšhabilego dintwa gabobona go nyaka tšhireletšo ka nageng ya mathomo yeo ba fihlago go yona, yeo e tšewago go ba e bolokegile.
4. Dipego tša Gabedi-ka-Ngwaga tša Kgatelopele ya Leano la Tlhabollo la Nako ya Magareng
4.1 Kabinete e amogetše gomme ya ela hloko dipego tša gabedi-ka-ngwaga tša phethagatšo ya Leano la Tlhabollo ya Nako ya Magareng (MTDP) la 2024 – 2029 go tloga ka Moranang go fihla Lewedi 2025.
4.2 Dipego di file tebelelokakaretšo ya mokgwatšhomo wa dikgoro tša mmušo mo nakong ya dikgwedi tše tshela, di bonagatša dikarolo tšeo go tšona mokgwatšhomo o atlegilego, mmogo le dikarolo tšeo kabo ya ditirelo e šaletšego morago goba e lebanego le ditlhohlo. Kabinete e sekasekile dikutullo tše gomme ya gatelela tlhokego ya go tšwela pele go šetšana le phethagatšo.
4.3 Ditsebišo tše dingwe tše di tseneletšego di tla fiwa ke Tona ya Peakanyo, Peoleihlo le Tekolo, mmogo le badulasetulo ba Magoro a Kabinete.
5. Leano la Bosetšhaba la Potlakišo ya Magato a Tlhokomelo ya Bana (NSAAC)
5.1 Kabinete e dumeletše Leano la Bosetšhaba la Potlakišo ya Magato a Tlhokomelo ya Bana (NSAAC), e lego leano leo le nepilego go potlakiša magato a boitekanelo le tlhabollo ya bana le bao ba tšwelego mahlalagading go phatlalala le Afrika Borwa.
5.2 Leano le le šetšane le go tswalela sekgoba sa tlhokego ya dijo; go hlohleletša polelo le go ithuta go ngwana yo mongwe le yo mongwe yo monnyane; go šireletša bana le baswa ka go fokotša tšhomišo ya ditagi; go lekolwa ka nako le go romela bana bao ba nago le bothata bja go kwa le go bona mafelong ao o ba ka hwetšago thušo, le go aga boitsebo le boitshepo bja bana.
5.3 Leano le le gatelela tirišano le maikarabelommogo go netefatša gore ngwana yo mongwe le yo mongwe o na le sebaka sa go atlega. Maloko a setšhaba a ka hwetša Leano (NSAAC) le go www.dsd.gov.za.
6. Leano la Bohlano la Bosetšhaba la Magato a Tlhokomelo ya Bana (NPAC) la 2025 go fihla ka 2030
6.1 Kabinete e dumeletše NPAC ya Bohlano ya 2025-2030 yeo e netefatšago phethagatšo ya NSAAC. Ye ke tlhako ya togamaano ya go šogana le ditokelo, dihlokwa le boitekanelo bja bana ka nageng. Leano le le sepelelana le ditlhako tša boditšhabatšhaba, kudu Kopano ya UN ya mabapi le Ditokelo tša Bana mmogo le melao ya naga, go akaretša le Molaotheo le Molao wa Bana wa 2005.
6.2 Ka go ithekga ka kgatelopele yeo e bilego gona go tloga ka 1996, NPAC ya Bohlano e fa tsela ka botlalo ya go šireletša le go tšwetšapele ditokelo tša bana, go lemoga ditlhohlo tšeo di sa dutšego di le gona mola ebile le tiišetša boitlamo bja mmušo bja go hlola bokamoso bjo bokaone go baagi ba naga bao ba sa bolokegago.
6.3 Dikarolo tšeo go beilwego šedi go tšona di akaretša go matlafatša ngwana yo mongwe le yo mongwe gore a be modudi yo a nago le ditokelo ebile a kgathago tema; go matlafatša mananeo le ditšhomišano go netefatša tlhabollo ka botlalo ya ngwana; le go šogana le dikarolo tše bohlokwa tšeo di kaonafatšago maphelo, thuto, polokego le go akaretšwa ka tša leago.
6.4 NPAC e bonagatša mokgwa wa tirišano magareng ga mmušo le badirišani go netefatša gore bana ka moka ba a lemogwa, ba a matlafatšwa le go kgontšhwa go atlega.
7. Lenaneo la Magato a go šogana le Dikgaruru tša Bong le Dipolao tša Basadi (GBVF)
7.1 Kabinete e dumeletše Lenaneo la Magato le le feletšego go šogana le GBVF, go akaretša le tlhako ya kabo ya ditirelo le dipeakanyo tša ditheo go hlohleletša setšhaba ka bophara go šogana le leuba le.
7.2 Lenaneo la Magato le le feletšego le šetšane le phethagatšo ya ditlapele tše hlano tše latelago:
a. Thibelo le go aga leswa kopano ya leago: Go bea šedi go fedišweng kamogelo ya dikgaruru setšhabeng le go šogana le dilo tšeo di hlolago seo. Maitapišomagolo a tla dirwa go akaretša banna le bašemaneka dipoledišanong tša thibelo go fediša mekgwa ye kotsi le ditlwaelo tše mpe tša go phagamiša banna.
b. Tšhireletšo ye e matlafetšego ya phethagatšo ya molao, polokego le toka: E nepile go matlafatša lekala la toka go netefatša tšhireletšo le toka go baphologi. Mafelo a ao a loketšego batšwasehlabelo ao a katološitšwego le diteske tša go ikgetha tša go šogana le GBV ditišing tša SAPS ke karolo ya maitapišo a.
c. Thekgo yeo e theilwego go batšwasehlabelo le baphologi: E nyaka go kgontšha phihlelelo ye e lekalekanago ya ditirelo tša maemo a godimo go kgabaganya lekala la toka, la maphelo le la thuto. Kgatelelo e beilwe go mananeo a thekgo ao a beilego pele seriti, go fola le matlafatšo, go netefatša gore baphologi ba hwetša tlhokomelo ye e feletšego ntle le kgethollo goba tiego.
d. Kgokagano le go Boledišana le Bakgathatema le Tlhohleletšo: E nepišitše go fetošeng mekgwa ya setšhaba maemong ka moka ka melaetša ya go se fetogefetoge, yeo e theilwego godimo ga bohlatse. E nepile go tlhohla mekgwa ye kotsi, go godiša tekatekano ya bong le go hlohleletša ditšhaba go kgatha tema ka mafolofolo go fedišeng GBVF.
e. Dithulaganyo tša ditheo: E netefatša mekgwa ye maatla ya pušo le maikarabelo go magoro ka moka a setšhaba. E ipiletša gore go be le boetapele bjo tiilego, bjo bo kgokaganego gape le mešomo ye e hlakilego ya ditheo go hlohleletša phethagatšo, go bea tšwelopele leihlo le go phethagatša maikarabelo.
7.3 Batšwasehlabelo ba dikgaruru ba hlohleletšwa go šomiša mogala wa Senthara ya Taolo ya Dikgaruru tša Bong wa diiri tše 24: 0800 428 428 go bega tlhorišo le go hwetša ditirelo tša thekgo.
8. Pholisi ya Bosetšhaba yeo e sa Thadilwego ya Saense ya Bohle (NOSP)
8.1 Kabinete e dumeletše Pholisi ya Bosetšhaba yeo e sa Thadilwego ya Saense ya Bohle (NOSP), yeo e lego tlhako ye e šišintšwego ye e diretšwego go hlahla mokgwa wa naga go Saense ya Bohle. Saense ya Bohle e ra mokgwatšhomo wa dira diphatišišo tša saense, tshedimošo le ditshepedišo tšeo di fihlelelegago go setšhaba le setšhaba sa saense ka bophara.
8.2 Pholisi ye e nepile go šoma ka go se khute, tšhomišano le boihlamelo ka diphatišišong tša saense, mola e šogana le ditlapele tša bosetšhaba le go sepelelana le diphetogophetogo tša lefaseng ka bophara.
8.3 Nepokgolo ke go kaonafatša go hwetšagala ga dipoelo tša diphatišišo go akaretša dikutollo, diphatlalatšo, tshedimošo le didirišwa tša bafatišiši, bahlami ba dipholisi, baithuti le setšhaba.
8.4 Pholisi ye e thekga tšhomišano ka diphatišišong ka Afrika Borwa le ka makaleng a saense a boditšhabatšhaba, gomme ebile e hlohleletša ditšhomišano lefaseng ka go abelana tshedimošo phatlalatša.
8.5 Ka go hlohleletša go bulela le go akaretša bohle, OSP ye e dumeletšwego e bea Afrika Borwa maemong a go tšwetša pele kgatelopele ya saense le boihlamelo bja go hola setšhaba.
9. Pego ka ga Mokgwatšhomo wa Lenaneo la Putseletšo ya Lekgetho ya Diphatišišo le Tlhabollo (R&D) bakeng sa Ngwaga wa Ditšhelete wa 2022/2023
9.1 Kabinete e dumeletše gore pego ya mokgwatšhomo ya 2022/23 ya R&D e alwe ka Palamenteng.
9.2 Mmušo o fana ka putseletšo ya motšhelo go ya ka Karolo ya 11D ya Molao wa Motšhelo wa Letseno wa 1962 go hlohleletša mešongwana ya R&D ya lekala la praebete. Putseletšo ye e theilwe go phokotšo ya lekgetho ya 150% ya ditshenyagalelo tša tšhomišo ya tšhelete tšeo di dumeletšwego tšeo di šomišitšwego mešongwaneng ya R&D, yeo e dirago gore putseletšo ye e be ye nngwe ya diputseletšo tša R&D tše kgolo lefaseng ka bophara.
9.3 Ka 2022/23, lenaneo le le amogetše dikgopelo tša diprotšeke tše 188 go tšwa go dikhamphani tše 77 ka ditshenyagalelo tšeo di beakantšwego tša R&D tše di balelwago go R1.5 bilione. Dikgopelo tše ntši di amogetšwe go tšwa go dikhamphani tše dikgolo tše di nago le letseno la ngwaga la R100 milione le go feta.
9.4 Palo ye kgolo ya dikgopelo tša diprotšeke e tšwele ka Gauteng, ya latelelwa ke Kapa Bodikela le KwaZulu-Natal.
10. Melawana ye e sa Thadilwego ye e Amanago le Ditheo tše bjalo ka Mafelo a Diphatišišo a Bosetšhaba le Melawana go Tsebišosemmušo ya Ditheo tša Diphatišišo
10.1 Kabinete e dumeletše go phatlalatšwa ga Melawana ye e sa Thadilwego ya mabapi le go Hlongwa ga mmogo le Pušo ya Mafelo a Diphatišišo a Bosetšhaba (di-NRF) le Melawana ye e sa Thadilwego ya mabapi le Tsebišosemmušo ya Ditheo tša Diphatišišo.
10.2 Melawana ye e fa tlhako ya go hlaola ditheo tša diphatišišo tšeo di nago le maswanedi go hwetša thušo ya ditšhelete, go sepelelana le ditlapele tša bosetšhaba, go abelana tshedimošo le kokamelo.
10.3 Tlhako ye e nyaka go hlaola ditheo tše di nago le taelo ya diphatišišo tša setšhaba, mananeokgoparara a maleba, mabokgoni, botsebi, le ditirelo tše di tšwetšago pele Lenaneo la Bosetšhaba la Boihlamelo, go thekga Lenaneo la bosetšhaba la diphatišišo, le go phethagatša taelo ya Motheo wa Diphatišišo wa Bosetšhaba (NRF).
10.4 Melawana ye e šišintšwego e nepile go matlafatša pušo le go netefatša gore ditheo tša diphatišišo di kgatha tema ya togamaano go hlohleletša boihlamelo le go thekga dinepo tša tlhabollo ya Afrika Borwa.
B. Melaokakanywa
1. Sethalwa sa Molaokakanywa wa Kgase wa 2025
1.1. Kabinete e dumeletše go romelwa ga Molaokakanywa wa Kgase wa 2025 Palamenteng go yo šogwa go ya pele. Molaokakanywa wo o nyaka go fediša Molao wa Kgase wa 2001 le go tsebagatša tlhako ya semolao ye e mpshafaditšwego ye e bontšhago diphetogo tše diswa tša theknolotši go tshepedišo le polokelo ya kgase.
1.2. Molaokakanywa wo gape o šogana le ditlhohlo tšeo go itemogelwago tšona ka phethagatšong ya Molao wa gabjale ka go bea Afrika Borwa maemong a makaone a go laola methopo ya yona ya kgase le mananeokgoparara go ya ka mekgwatšhomo ye mebotse ya lefase ka bophara le ditlapele tša enetši tša bosetšhaba.
1.3. Molaokakanywa wo o matlafatša Setheotaolo sa Bosetšhaba Enetši sa Afrika Borwa go beakanya, go bea leihlo le go laola ditefelo tša kabo, go laola mokgwa wa boingwadišo le go bea nako ye e swanetšego ya dilaesense.
1.4. Molaokakanywa wo o nyaka gape le go fana ka ditumelelo tša go matlafatša togamaano yeo e laolwago felo gotee go lebeletšwe mafelo a maswa a kgase, kudu mafelo a go sepediša le go tšhelela gase ao e lego yona kokwane ya thomelo ya kgase ka nageng le go sepetša kgase ka bontši go netefatša tšhireletšo ya enetši ya bosetšhaba.
2. Molaokakanywa wa Diprofešene tša Saense ya Tlhago (NSP) wa 2025
2.1. Kabinete e dumeletše go phatlalatšwa ga Molaokakanywa wa Diprofešene tša Saense ya Tlhago wa 2025 go hwetša ditshwayotshwayo tša setšhaba. Nepokgolo ya Molaokakanywa wo ke go mpshafatša le go phumola Molao wa Diprofešene tša Saense ya Tlhago wa 2003 wo o laolago diprofešene tša saense ya tlhago ka mo nageng.
2.2. Molaokakanywa wo o sa thadilwego wo, o tsebagatša tlhako ya semolao ye e mpshafaditšwego bakeng sa boingwadišo, taolo, melao ya maitshwaro le mokgwa wa go šoma wa borasaense ba tlhago ka maikemišetšo a go mpshafatša pušo ya profešene go netefatša tshepelelano ya yona le mekgwatšhomo ya gabjale ya saense le melao ya boditšhabatšhaba.
C. Bao ba Thwetšwego Mešomong
Batho ka moka bao ba thwetšwego mešomong mangwalo a bona a thuto a tlo tiišeletšwa le go netefaletšwa ka tsela ye maleba.
1. Kabinete e dumeletše go thwalwa ga ba ba latelago:
1.1 Morena Nkhumeleni Victor Vele bjalo Molaodipharephare (DG) ka Kgorong ya Boeti (katolotšo ya kontraka).
1.2 Morena Mbulelo Service Tshangana bjalo ka DG ka Kgorong ya Pušotirišano le Merero ya Setšo (katolotšo ya kontraka).
1.3 MmeMme Mammetse Masemola bjalo ka Hlogo ya Setheo sa Mananeokgoparara sa Afrika Borwa ka Kgorong ya Mešomo ya Setšhaba le Mananeokgoparara,
1.4 Morena Riaan Botha bjalo ka Motlatšamolaodipharephare: Taolo ya Didirišwa tše bohlokwa ka Kgorong ya Mešomo ya Setšhaba le Mananeokgoparara.
2. Kabinete e dumeletše go thwala mešomong ga batho ba ba latelago:
2.1 Morena Themba Ngubeni bjalo ka Mohlankedimogolophethiši (CEO) wa Etšensi ya Taolo ya Mzimvubu Tsitsikama Catchment,
2.2 Morena Nkhetheleni Norman Ngidi bjalo ka CEO ya Boto ya Difilimi le Phatlalatšo
2.3 Morena Makgatho Mello bjalo ka Molaodimogolo wa Etšensi ya Theknolotši ya Tshedimošo ya Mmušo,
2.4 Kabinete e dumeletše go thwala mešomong ga batho ba ba latelago ka Dibotong:
B. Molaodi wa Boto ya Eskom:
(i) Mme Thandeka Zondi-Mthembu
C. Boto ya Setheo sa Bosetšhaba sa Dilahlwa tše Kotsi:
(ii) Mme Thuli Mokgele; le
(iii) Moatfokeiti Matefo Joyce Majodina.
D. Balaodi bao e Sego ba Phethišo ka go Boto ya Taolo ya Polokego ya Dikepe le Mešomo ya Lewatleng ya Afrika Borwa:
(i) Moatfokeiti Vusumzi Sihawu (Modulasetulo),
(ii) Morena Mervyn Burton (Motlatšamodulasetulo),
(iii) Ngaka Owen Peter Muller Horwood,
(iv) Morena Sandile Keswa,
(v) Ngaka Natalie Skeepers, le
(vi) Moatfokeiti Nosipho Sobekwa.
E. Maloko a Boto ya Sekhwama sa Mohlagase sa Gare (CEF)
(i) Moatfokeiti Lindelwa Nobantu Nziba,
(ii) Morena Niel Jansen, le
(iii) Morena Persely Msingathi Madokwe.
F. Maloko a go ya go ile le a nakwana a Setheotaolo sa Bosetšhaba sa Mohlagase sa Afrika Borwa:
(i) Mme Ria Govender (Motlatšamodulasetulo),
(ii) Morena Willibrod Majola, le
(iii) Morena Nomfundo Maseti.
G. Maloko a Kgorotsheko ya Dikhamphani:
(i) Moahlodi Mohammed Navsa,
(ii) Moahlodi Kathleen Satchwell,
(iii) Moahlodi Robert Nugent,
(iv) Moahlodi Boissie Henry Mbha, and
(v) Moahlodi Visvanathan Ponnan.
H. Maloko a Khansele ya Afrika Borwa ya Merero ya Lefaufau:
(i) Moatfokeiti Luthando Simphiwe Mkumatela (Modulasetulo),
(ii) Ngaka Maria Ria Nonyana-Mokabane (Motlatšamodulasetulo, le moemedi wa dtic);
(iii) Moatfokeiti. Icho Kealotswe-Matlou
(iv) Morena Shafique Amid Dean Allie;
(v) Morena Kebeditswe Medupe;
(vi) Morena Sydney Linden Petzer;
(vii) Morena Vincent Molawa Ngoetjana;
(viii) Ngaka Reshma Mathura;
(ix) Morena Nhlanhla Michael Mabaso;
(x) Morena Itumeleng Makola (moemedi wa DSTI);
(xi) Ngaka Sarisha Harrylal;
(xii) Mme Yolanda Nxumalo;
(xiii) Morena Flenk Mnisi (moemedi wa DCDT)
(xiv) Kolonele Tamara Thomas-Herwels (moemedi wa DoD); le
(xv) Morena Levers Mabaso (moemedi wa DOT)
I. Maloko a Boto ya Merero ya Naga:
(i) Mme Lusanda Nomasongo Netshitenzhe (Modulasetulo);
(ii) Mme Precious Hlengiwe Makoe (Motlatšamodulasetulo);
(iii) Moatbokata. Anthonie Michael Viviers;
(iv) Morena Pierre-Jeanne Alexander Gerber; le
(v) Morena Tsietsi Hamilton Madonsela.
J. Maloko a Boto ya Meetse ya Amatola:
(i) Ngaka Gaster Sharpley (Modulasetulo),
(ii) Mme Litha Charlotte Geza (Motlatšamodulasetulo),
(iii) Mme Noxolo Phoebe Abraham,
(iv) Morena Mxolisi Sibam,
(v) Mme Siphumezile Thuthuka Songelwa,
(vi) Morena Simnikiwe Xawuka,
(vii) Mme Nomfundo Princess Douw-Jack,
(viii) Morena Bhekuyise Henry Makedama,
(ix) Mme Nondumiso Pumela Ngonyama,
(x) Mme Sinovuyo Ngumbela, le
(xi) Morena Trevor Balzer.
K. Maloko a Boto ya Sentech:
(i) Morena Themba Phiri (Modulasetulo – nako ye e (Modulasetulo), nako ye šetšegi ya go ba ka ofising ga gagwe)
(ii) Ngaka Silvia Sathekge,
(iii) Ngaka Lebogang Mphahlele-Ntsasa
L. Botokeletši ya Sekhwama sa Tlhatswadiatla:
(i) Mme Dinao Lerutla (Modulasetulo)
(ii) Mme Unathi Nosipho Mdledle-Mkize
(iii) Morena Ernest Thabo Thipa
(iv) Mme Nolitha Pietersen
(v) Mme Milly Ruiters
(vi) Morena Thembinkosi Mkalipi
(vii) Morena Mohamed Carrim
(viii) Mme Leevendree Pillay
(ix) Morena Jan Mahlangu
(x) Mme Mulalo Murudi
(xi) Mme Mamokete Roseline Mokoena Hadebe
(xii) Mme Frieda Monyane Mudau
(xiii) Mme Masedi Lonkokile
(xiv) Morena Duncan Luvuno
(xv) Morena Janek Wilimiec
(xvi) Morena Fani Xaba
(xvii) Mme Tertia Ndlovu
(xviii) Ngaka Nothando Moyo
(xix) Mme Kresantha Pillay
(xx) Morena Sudeshan Pillay
(xxi) Ngaka Tshepo Moses Sebibe, and
(xxii) Morena Kevin Cowley.
M. Go thwalwa mešomong ga Badulasetulo ba SETA le Balaodi ba Tšhupamatlotlo
i. Profesa Puffy Soundy (Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Temo Agri SETA)
ii. Ngaka Ntombana Sekgaphane (Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Dipanka– Bank SETA)
iii. Mme Karabo Mhlongo-Mbele (Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Setšo, Bokgabo, Boeti, Boamogelabaeng le Dipapadi – CATHS SETA)
iv. Mme Tsakani Beatrice Nkambule (Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Intasteri ya Dikhemikhale - CHIETA)
v. Ngaka Olwethu Siphuka (Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Mešomo ya Thuto, Tlhahlo le Tlhabollo – ETDP SETA)
vi. Mme Morwesi Ramonyai Thonga ( Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Enetši le Meetse– EW SETA)
vii. Ngaka Dala Prittish ( Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Ditirelo tša Ditšhelete le Thutatšhupaletlotlo - FASSET)
viii. Morena Siyabulela Ngcukana ( Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Dijo le Dino – FoodBev SETA)
ix. Mme Theresa Otto ( Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la go Šoga Dilo tša Tlhago go di Fetola Mašela - FP&M SETA)
x. Ngaka Nomsa Mnisi (Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Maphelo le Boitekanelo – HWSETA)
xi. Mme Refilwe Matenche ( Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Diinšorense - InSETA)
xii. Profesa Hoosen Rasool ( Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Tšweletšontši, Boentšenere le Ditirelo tša go Amana Natšo - MERSETA)
xiii. Mme Emma Mphahlele ( Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Ditheknolotši tša Bobegaditaba, Tshedimošo le Kgokagano – MICT SETA)
xiv. Ngaka Nomusa Zethu Qunta (Setheotaolo sa Mangwalo a Dithuto tša go amana le Meepo - MQA)
xv. Ngaka Kenneth Maimela ( Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Tirelo ya Setšhaba - PSETA)
xvi. Morena Chris Setlhako (Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Polokego le Tšhireletšo - SASSETA)
xvii. Morena Themba Dlamini (Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya tša Dinamelwa - TETA), le
xviii. Morena Thulani Tshefutha ( Setheotaolo sa Thuto le Tlhahlo ya Lekala la Diholeseili le Mabenkele – W&RSETA)
D. Ditsebišo go Kabinete
1. Phethagatšo ya Diprotšeke tše Pedi tše Dikgolo tša Tlhabollo ya Madulo a Batho ka Gauteng
1.1. Kabinete e lemogile kgatelopele mo phethagatšong ya diprotšeke tše pedi tše dikgolo tša madulo a batho ka Gauteng, tšeo di nepilego go fana ka magae a batho a 68 000 ka Lufhereng (ka Mmasepaleng wa Johannesburg) le Mooikloof (ka Mmasepaleng wa Tshwane).
1.2. Tlhabollo ya Lufhereng e lebeleletšwe gore e se be ya dintlo fela, eupša ya setšhaba se se kopantšwego ka botlalo sa go ba le ditirelo tša leago le ekonomi go akaretšwa dikolo, dikheretšhe, dikliniki, mafelo a go rapela, diphaka, mafelo a bohle, mafelo a kgwebo mmogo le mafelo a boitapološo. Diyuniti tša dintlo tša Lufhereng di lebeletšwe gore di se be ka tlase ga 32 636. Protšeke ya Tlhabollokgolo ya Madulo ya Mooikloof e letetšwe go tšweletša diyuniti tša dintlo tše di ka bago 50 000.
1.3. Diprotšeke tše di lebeletšwe go hlola dibaka tše dintši tša mešomo nakong ya go aga le ka morago ga moo, mola gape di hlohleletša tlhabollo ya dikgwebopotlana le kgolo ya ekonomi ya selegae, tšeo e lego dikimollo tše bohlokwa ka nageng ye e nago le tlhohlo ya tlhokego ye kgolo ya mešomo le le go se lekalekane.
2. Dikutollo tša Pego ya 2025 ya Dilaetši tša Saense, Theknolotši le Boihlamelo ya Afrika Borwa (STI)
2.1. Kabinete e lemogile dikutollo tša Pego ya Dilaetši tša STI ya 2025 le dintlha tša yona tše bohlokwa. Pego ye e bontšha gore le ge Afrika Borwa e hlomile motheo wa go tia wa lenaneo la bosetšhaba la saense le boihlamelo, lenaneo le le sa dutše le lokaloka go phatlalala le mmušo, akademia, intasteri, le setšhaba.
2.2. Go lokaloka fa, go kopane le go se thekgwe ka ditšhelete mo go lekanego, go thibela bokgoni bja naga bja go fetolela dipoelo tša diphatišišo go ba ditšweletšwa tša kgwebo goba dihlangwa tše diswa tša leago.
2.3. Pego ye e ipiletša gore go be le kopano ye maatla gare ga mmušo, akademia, intasteri, le setšhaba go sepediša dipeeletšo ka go Saense, Theknolotši le Boihlamelo (STI), ka mekgwa ya phethagatšo yeo e kgontšhago phetolelo ya dipoelo tša diphatišišo go ba dikholego tšeo di bonalago tša ekonomi le leago, gomme seo sa kaonafatša go phenkgišana ga Afrika Borwa lefaseng.
3. Boitokišetšo bja Thuto le Tlhahlo ya ka morago ga go fetša sekolo
3.1. Kabinete e tsebišitšwe ka ga boitokišetšo bja ngwaga wa dithuto wa 2026 ka lekaleng la Thuto le Tlhahlo ya ka Morago ga Marematlou (PSET). Nako ya go dira dikgopelo tša 2026 e butšwe ka Lewedi 2025 – ka pela go feta mengwaga ye e fetilego – gomme e tswaletšwe ka la 15 Dibatsela 2025.
3.2. Netefatšo ya tshedimošo ya nnete ya gonabjale e kopantšwe ka botlalo le Kgoro ya Merero ya Selegae, Tirelo ya Metšhelo ya Afrika Borwa le Etšensi ya Tšhireletšo ya Leago ya Afrika Borwa go ditekolo tša morethaoitiriša tša letseno le bodudi. Go matlafatša thibelo ya bomenetša, magato a boitsebišo a sebele le payometriki le ona a tsebagaditšwe.
3.3. Go feta moo, NSFAS e tla ba le bašomi ba tšatši ka tšatši ka ditheong tša thuto ya godimo nakong ya boingwadišo go thekga ditheo le baithuti bao ba nago le ditlhohlo tša go amana le thekgo ya mašeleng.
3.4. Phapoši ya thušo e tla hlongwa gomme e tla bopša ke baemedi go tšwa Kgorong ya Thuto ya Godimo le Tlhahlo, NSFAS, ditheo tša thuto ya godimo le mekgatlo ya baithuti. Phapoši ye ya thušo e tla kopana beke ye nngwe le ye nngwe go lekola ditlhohlo le moo go nyakegago tsenogare.
3.5. Go tlaleletša fao, NSFAS e mpshafaditše tshepedišo ya yona ya dikgokagano go netefatša gore baithuti ba amogela tshedimošo ka pela ka inthanete, ka mogala le ka sebele.
4. Go Swarelela ga Sekhwama sa Bosetšhaba sa Thušo ya Ditšhelete go Baithuti (NSFAS)
4.1 Kabinete e amogetše gomme ya lemoga pego ya maemo a thušo ya ditšhelete go baithuti le go swarelela ga Sekhwama sa Bosetšhaba sa Thušo ya Ditšhelete go Baithuti (NSFAS). Kabinete e lemogile ditlhohlo tša tshepedišo tšeo di ilego tša senya go tielela le go tshepega ga sekhwama se gomme ya dumelela phethagatšo ya magato a ka pela a go se bušetša sekeng, go akaretša le go matlafatša pušo le mananeo a ICT, le go kaonafatša mekgwa ya kabo ya ditšhelete.
4.2 Kabinete e tšwetše pele ya amogela kgatelopele ya ditherišano le batšeakarolo ba bohlokwa go phatlalala le mmušo, ditheo tša thuto ya godimo, mekgatlo ya baithuti, le bašomi. Yona e dumelelane gore mokgwa wo moswa wa thušo ya baithuti wo o swarelelago o swanetše o phethwe mathomong a 2026, fao šedi e tlo bewago tabeng ya gomkgona go thekga ka ditšhelete nako ye telele, thekgo ye e sa swanego ya baithuti ba diyunibesithi le ba TVET, le go kaonafatša tšhomišo ya melao ge go etla tabeng ya go dira dikgopelo, kabo le ditshepedišo tša boipobolo. Kabinete e lemogile dikgetho tše fapafapanego tša dipholisi le tša ditheo tšeo di elwago hloko gomme ya tiišetša leboelela bohlokwa bja thušo ya ditšhelete ya setšhaba go tšwetšapele phihlelelo ye e lekalekanago ya thuto le tlhahlo ya ka morago ga go fetša sekolo.
5. Leano la Tirišano ya Kgolo ya Boeti (TGPP) la 2025 – 2030: Go hlohleletša kgolo ye e akaretšago bohle le go hlola mešomo
5.1. Kabinete e tsebišitšwe ka ga TGPP 2025 – 2030, yeo e hlalošago tlhako ya mengwaga ye mehlano ya go potlakiša kgolo ya ekonomi ye e akaretšago bohle, e swarelelago ebile e hlolwago ke boeti. Leano le le šomiša ka botlalo ditšhomišano go phatlalala le lekala la setšhaba le la praebete go godiša palo ya baeti ba boditšhabatšhaba le baeti ba selegae, go godiša ditšweletšwa, go hlola mešomo, go matlafatša kgotlelelo le go netefatša gore setšhaba se a holega.
5.2. Kabinete e lemogile gore TGPP e hlaloša dinepo tše hlano tša togamaano, mananeo a tshela ao a beilwego pele, le mošupatsela wa phethagatšo wo o nago le di-KPI tšeo di ka lekanyeditšwego, tšeo di thekgwago ke dipeeletšo tša magato ka magato le methopo ye mentši ya thekgo ya mašeleng.
5.3. Kabinete e lemogile gape gore kgolo ya boeti e šetše e fetile dinepo tša 2030, go balwa le letseno la pele ga go phulega ga leuba, mešomo ye e hlotšwego (yeo e nepišitšwego go baswa le basadi), gomme e šetšane le kaonafatšo ya metsemagae, mpshafatšo ya mananeokgoparara le go tsenya tirišong mekgwa ye bohlale ya go šogana le maemo a klaemete.
3.2. Khonferense ya ya Lefase ya bo-13 ya Boraditaba ba tša Saense (WCSJ)
3.2.1. Kabinete e lemogile ebile e amogetše go swarwa ka katlego ga Khonferense ya Lefase ya bo-13 ya Boraditaba ba tša Saense (WCSJ), yeo e swerwego go tloga ka la 1 go fihla ka la 5 Manthole 2025 ka Pretoria. Khonferense ye e be e swerwe mmogo ke Kgoro ya Saense, Theknolotši le Boihlamelo (DSTI), le Lekgotla la Diphatišišo tša Saense le Intasteri (CSIR), gomme e gateleletše karolo ye bohlokwa ya bobegaditaba bja saense ge go etla go šoganeng le go se lekalekane lefaseng le go matlafatša tshepo ya setšhaba go tša saense.
3.2.2. Khonferense ye e tšweleditše dipoelo tše bohlokwa, go akaretša maikgafo a go tšwetšapele bobegaditaba bja maitshwaro a mabotse, go kaonafatša bokgoni bja selete, go tšwetšapele boihlamelo bja theknolotši le go tšwetšapele boetapele bja Afrika ka go botseta bja saense.
E. Ditiragalo tše di sa Tlago
1. Kgwedi ya Poelano
1.1. Afrika Borwa e tla gopola Kgwedi ya Poelano kgwedi ya Manthole ka moka, gomme e tla feleletša ka Letšatši la Bosetšhaba la Poelano ka la 16 Manthole 2025 leo le tla swarwago Musiamong wa Ncome ka Nquthu, KwaZulu-Natal.
1.2. Segopotšo sa ngwaga wo se tla swarwa ka tlase ga morero wo: "Go tloga Dihistoring tšeo di Abelanwago go ya go Bokamoso bjo bo Abelanwago ka Ditsela tše Diswa le Boihlamelo", mola Letšatši la Bosetšhaba la Poelanao la 2025 le tla swarwa ka tlase ga morero wo: "Tiišetšoleboelela ya Poelano bakeng sa Meloko ya Ka Moso"
1.3. Kabinete e ipiletša go MaAfrika Borwa ka moka go aga godimo ga metheo ye e beilwego mo mengwageng ye masometharo ya temokrasi ka go eletša baswa, go thekga dikgwebo tša selegae tšeo di akaretšago bohle le go kgatha tema ka dipoledišanong tša bohle gape tša botshepegi tšeo di kwešišano le maikemišetšo a bohle.
1.4. Kgwedi ya Poelano ke segopotšo se bohlokwa sa gore tokologo le temokrasi tšeo re e ipshinago ka tšona lehono ga se tša tla bobebe, di kgokagane thwii le go bopša ke histori ya Afrika Borwa ya kgethologanyo le go se lekalekane. Le ge go le bjalo, bokamoso bja bohle bja naga bo ithekgile ka maitapišo a rena ka moka a go nyaka go fola, go kopana le go hlama mmogo.
F. Melaetša
1. Temošo Kgahlanong le Maemo a Boso a Šoro
1.1. Kabinete e hlohleletša MaAfrika Borwa ka moka go ntšha mahlo dinameng mo nakong ye ya maemo a boso a šoro ao a akaretšago dipula tše maatla, madimo le difako go phatlalala le dikarolo tša go fapafapana tša naga. Tshedimošo ya maemo a boso ya go tshepagala e ka fihlelelwa wepsaeteng ya Tirelo ya Boso ya Afrika Borwa go: www.weathersa.co.za
2. Matshedišo
Kabinete e rometše matshedišo go bagwera le malapa a:
i. Mokhomišinare wa maloba wa SARS Morena Oupa Magashula, yo a sepedišitšego kgoboketšo ya motšhelo nakong ya ditlhohlo tša go gwahlafala ga ekonomi lefaseng ka 2008. Mošomong wa gagwe wa mathomo, Mokhomišinare Magashula o šomile bjalo ka moetapele wa bašomi pele a tsena lekaleng la praebete gomme ka morago a tsena tirelong ya setšhaba.
ii. Moahlodi Leonora van den Heever, mosadi wa mathomo wa go šoma bjalo ka moahlodi ka Afrika Borwa. Mošomo wa gagwe wa pulamadibogo o buletše basadi ba meloko ya go mo latela bao ka lekaleng la molao dikgoro, gomme o dula a le mohlala wa go ya go ile wa botswerere ka go tša toka.
iii. Morena Sunny Singh, yo mongwe wa balwelatokologo ba go ikgafa ba Afrika Borwa, yo a ilego a golegwa mengwaga ye 10 ka Robben Island. O kgathile tema kudu go tlhabollong ya baswa gomme a kgatha tema ye bohlokwa phetogong ya dipolotiki tša Afrika Borwa ka nakong ya go thoma ga temokrasi.
iv. Morena Dennis Pather, mmegaditaba wa go hlomphega wa MoAfrika Borwa, ebile e le mongwadi le morulaganyi wa maloba wa diphatlalatšo tše mmalwa go balwa le Daily News. Seabe sa gagwe sa go bopa bobegaditaba ka Afrika Borwa se tla gopolwa ka tlhompho ye kgolo.
v. Ngaka Jennifer Glennie, yo e bego e le mothekgi wa toka ya leago gomme a bilego le seabe se segolo go phihlelelo ye e lekalekanago ya thuto ya batho ka moka le phetogo ya setšhaba. Gape o kgathile tema ye bohlokwa go bopa le go matlafatša pholisi le pušo ya thuto ye e phagamego ka nageng ya rena ka mešomo ya gagwe ye bjalo ka Leloko la Lekgotla la Thuto ya Godimo (CHE), Leloko la Lekgotla la Foramo ya Phetošo-ka-Bophara ka Yunibesithing ya Afrika Borwa (UNISA) le Leloko la Lekgotla la Yunibesithi ya Sol Plaatje.
vi. Franklin Abraham Sonn, morutiši, motseta, rakgwebo yo a kgathilego tema ye bohlokwa phetogong ya naga go tloga go kgethollo go ya go temokrasi. E bile motseta wa mathomo wa Afrika Borwa ka Amerika ka tlase ga mmušo wa temokrasi, a šomilego go tloga ka 1995 go fihla ka 1999.
3. Ditebogišo
Kabinete e lebogiša le go lakaletša mahlatse le mahlogonolo go:
i. Di-Springboks ka go fenya Ireland go Quilter Nations Series 2025, le ka go tšwela pele go se fenywe nakong ya dipapadi tše ka moka. Di-Springboks di phethile gape le Castle Lager Outgoing Tour Test ya 2025 ka go fenya Wales ka 73-0 ka Cardiff, fao di dirilego mengwaga ye mebedi ya go latelelana di sa fenywe.
ii. Di-Proteas ka go dira histori ka phenyo ya bona ya mathomo ya dipapadi tša Test Series ka India la mathomo mo mengwageng ye 25. Phihlelelo ye e matlafaditše boemo bja Afrika Borwa go ICC World Test Championship 2025 – dipapadi tše 27, moo bašireletšasefoka ba lego maemong a bobedi gabjale.
iii. Sehlopha sa Baithuti ba Marematlou sa 2025 ka go phetha ditlhahlobo tša bona tša mafelelo ka katlego. Kabinete e lemoga go šoma ka thata ga Kgoro ya Thuto ya Motheo ka go sepediša ditlhahlobo ntle le ditšhitišo tše kgolo. Go swaya matlakala go thomile semmušo ka disenthareng tše di kgethilwego, fao go nago le baswai ba go feta 52 000 bao ba thwetšwego naga ka bophara.
iv. CSIR ka go keteka mengwaga ya yona ye 80 ka la 5 Diphalane 2025. Mo mengwageng ye 80, CSIR e bile ketapele ka tša boihlamelo bja saense le theknolotši, e abela dilaesense tša ditheknolotši ka nageng le lefaseng ka bophara, gape le go tla ka ditharollo tše di matlafaditšego tlhabollo ya mmušo wa go ba le bokgoni. Tše di akaretša metšhene ya go thuša go hema yeo e bolokilego maphelo ka nako ya leuba la COVID-19, disetifikeiti tša meento tše di kgontšhago maeto a boditšhabatšhaba le dikarata tša boitsebišo tše di hlamilwego le Kgoro ya Merero ya Selegae, gare ga tše dingwe tše dintši.
v. Go kgethwa leboelela ga Afrika Borwa go Lekgotla la Mokgatlo wa Mawatle wa Boditšhabatšhaba (IMO), fao e tswaletšego sekgoba sa mengwaga ye mene go tloga ka 2021. Kgetholeboelela ye e diregile kopanong ya bo-34 ya Seboka sa IMO ka London ka la 28 Dibatsela 2025, ya bea Afrika Borwa ka tlase ga Legoro la C bakeng sa sehla sa 2026 – 2027. Legoro le le akaretša dinaga tšeo di nago le dikgahlego tše di itšego ka ga dinamelwa tša ka lewatleng goba go kgona go lota ditsela tša ka mawatleng, go netefatša gore go ba le kemedi ye e lekalekanago ya mafelo ka moka a magolo lefaseng ka bophara. Afrika Borwa e tla šomiša maemo a go tšwetšapele pono ya Afrika yeo e agago ka pušong ya merero ya mawatle ya lefase ka bophara.
vi. Sehlopha sa Kgwele ya Maoto sa Orlando Pirates ka go thopa Sefoka sa Carling Black Label sa 2025. Go matlafala ga kgwele ya maoto ya ka gae ke kgathotema ye bohlokwa ye e lebišitšego matlafalong ya Sehlopha sa Bosetšhaba sa Kgwele ya Maoto sa Bafana Bafana seo se tlo emelago Afrika Borwa Dipapading tša Sebjana sa Lefase sa Kgwele ya Maoto ka 2026.
4. Go Bea Polokego Pele, Maikarabelo a Rena ka Moka Nakong ye ya Sehla sa Meketeko
4.1. Kabinete e lakaletša MaAfrika Borwa ka moka nako ya sehla sa meketeko sa go tlala ka lethabo, lerato, khutšo le polokego le malapa le bao ba ba ratago, gape le go lakaletša Bakreste Keresemose ya lethabo. Kabinete e ipiletša gape go setšhaba go bea pele polokego ditseleng, ka ditšhabeng, mafelng a bohle le meletlong nakong ya sehla sa meketeko.
4.2. Kgoro ya Dinamelwa (DOT) e tsebagaditše Leano le leswa la Polokego ya Nakong ya Sehla sa Meketeko go šireletša baotledi, basepelakamaoto le banamedi. Bahlapetši ba ditseleng ba bosetšhaba ba 800 go phatlalala le naga, ba thekgwa ke makala a go fapafapana a phethagatšo ya molao, ba tla šoma nako ka moka ya sehla sa meketeko go bea leihlo kobamelo ya melawana ya tsela le go netefatša gore go ba le polokego. Maphodisa a maswa a 558 ao a sa tšogo hlahlwa a tla romelwa go yo šoma go netefatša gore go ba le polokego ya setšhaba nakong ye ya leemaema.
4.3. Badiriši ba ditsela ba gopotšwa gore ba latele melao ya tsela, ba šomišane le bahlapetši ba tsela ge ba emišitšwe fao bahlapetši ba thibilego tsela gomme ba efoge go otlela ntle le šedi, go akaretša le go nwa ba otlela, go šomiša ditagi tša go ama monagano, go kitima ka lebelo le legolo le go šomiša dillathekeng ge ba otlela.
4.4. Batswadi le bahlokomedi ba hlohleletšwa go netefatša gore bana ba dula ba beilwe leihlo le go šireletšwa dilong tše kotsi. Ge le tšea maeto, netefatšang gore mapanta a polokego a bofilwe gabotse, gomme ge le le mafelong a bohle le hlokomeleng bana ka dinako ka moka go thibela dikotsi goba go timela goba go utswiwa ga bana.
4.5. Setšhaba se lemošwa gape gore se dule se ntšhitše mahlo dinameng kgahlanong le baradia le badirabomenetša, bao gantši ba šomišago sehla sa meketeko go radia batho bao ba sa lemogego selo. Bega ditiro dife goba dife tša boradia go maphodisa goba go ditheo tša maleba ka pela.
4.6. Kabinete e gopotša bohle gore polokego ke maikarabelo a rena ka moka. A re šomeng ka moka mmogo go thibela dikotsi tša ditseleng, dikgobalo le mahu nakong ye ya leemaema.
Re le lakaletša sehla sa lethabo le ngwaga wo moswa wa lethabo
Dipotšišo: Morena Sathasivan Vandayar (Seboleledi sa Mmušo sa Motšwaoswere)
Selefouno: 082 444 9092
